شنبه 2 شهریور 1398  |   21 ذی الحجه 1440

 

...
شماره : 709 تعداد بازدید : 3085


مسجد جامع خرمشهر نمادي از نمادهاي دفاع مقدس


محمد علي موظف رستمي
كارشناس ارشدمعاونت فرهنگي

مقدمه:
جنگ في نفسه و در ذات خويش پديده‌اي بسيار خطرناك، مرگ‌آفرين و مذموم مي‌باشد و به همين دليل همواره در ميان تمامي اقوام و ملل مختلف از نفرت عمومي برخوردار بوده و به شدت از وقوع اين پديده خانمانسوز پرهيز مي‌نمايند. صحنه‌هاي دهشتناك، حوادث زيانبار، ويراني و خرابي‌، بي‌خانماني، آواره‌گي‌ از نتايج و پيآمدهاي جنگ مي‌باشد. از طرف ديگر و روي ديگر طرف سكه جنگ، موضوعي به نام دفاع جانانه در مقابل تجاوز، نهايت ازخودگذشتگي و جانفشاني براي حفط كيان ميهن و پاسداري از ارزش‌ها و داشته‌هاي گرانبهاء در زمين‌هاي گوناگون يك كشور مطرح مي‌باشد كه بر خلاف مبحث جنگ، بسيار ارزشمند و پسنديده و قابل تقدير و پاسداشت مي‌باشد.
در دوران دفاع مقدس، جنگي كه از سوي استكبار جهاني و دنياي غرب بر كشور ما تحميل شد، اگر چه خسارات مالي و جاني فراواني به دنبال خود داشت و سبب كندي مسير حركت كشور در روند توسعه همه‌جانبه شد ولي علي‌رغم اين ناگواري‌ها، داراي بركات و حسناتي نيز بوده و از صحنه‌ها، وقايع و پديده‌هاي‌ نادر و گرانبهايي برخوردار شده است كه هريك از آن‌ها مي‌تواند به عنوان سمبل و نماد ملي و اسلامي محسوب گردد. اين مهم نه تنها براي آيندگان و نسل‌هاي آتي اين مرزوبوم به عنوان سند افتخار و ترسيم كننده و رهگشاي مسير حركت ملتي بزرگ قرارگرفته است. بلكه براي ديگر ملل و جوامع نيز به عنوان الگو در چگونگي مقاومت، پايداري، مشاركت فعالانه، هم‌آهنگ، يكپارچه و همه‌جانبه مردمي هوشمند كه در تمام لحظه‌ها، برهه‌ها و صحنه‌ها با تمام توان و قدرت پشت سر رزمندگان و مدافعان از آب و خاك و ميهن اسلامي خويش قرارگرفته‌اند و در اين راه از هيچ كوششي دريغ نكرده‌اند، نيز واقع شده‌است. اگرچه با اندك تأمل و تورّقي در صفحات زرين و پر از فراز و نشيب تاريخ "ئيران و ويچ" و يا به عبارتي سرزمين ايران كه همواره سرشار از حماسه ها ، رشادتها و فتوحات بلاد متخاصم توسط جنگجويان و دلير مرداني بي باك و دشمن ستيز بوده است ولي دوران دفاع مقدس ما به دليل مواجه شدن كشور ما به تنهايي در مقابله با چندين كشور مختلف كه به انحاء و طرق مختلف از كمك مالي و لجستيك گرفته تا اعزام نيرو و ايجاد فضاي تبليغات رواني و... پشت سر رژيم عراق قرار گرفته‌اند، بي‌سابقه بوده است. 

مهم‌ترين مؤلفه‌هاي دفاع مقدس:
پيروزي و يا شكست در جنگ‌ها همواره به يك سري علل و عواملي بستگي دارد كه شناخت و واكاوي دقيق اين علل مي‌تواند در به دست آوردن رموز و كليدهاي موفقيت و يا ريشه‌هاي شكست و آسيب‌هاي ناشي ازآن به مردم كشورها در آينده كمك شايان توجهي نموده و با بهره‌مندي از آن‌ها مي‌توان زمينه‌هاي هدايت و رهنمون‌سازي و موفقيت مضاعف را براي مسئولان و متوليان دفاع از مرزهاي جغرافيايي كشورها تضمين نمايد. در اين راستا، با كنكاش و تأمل دقيق‌تر در بررسي تمام ابعاد و زواياي دوران با شكوه دفاع هشت ساله مردم اين سرزمين، مي‌توان مهم‌ترين عوامل و مؤلفه‌هاي جنگ تحميلي عراق عليه ايران را به اختصار، به شرح ذيل بر شمرد:
الف- منابع نيروي انساني(حضور فرماندهان، رزمندگان و مبلغان كه از خميرمايه‌هاي معنوي و اعتقادي والايي برخوردار بودند، قدرت در بسيج عمومي نيروهاي داوطلب و انسجام نيروهاي مردمي، سازماندهي مناسب نيروهاي پشتيبان و فعال در عقبه خط مقدم ، و...)
ب- اتخاذ سازوكار مناسب در لجستيك و پشتيباني مالي، تجهيزاتي، سخت افزاري، آلات و ابزار جنگي و نظامي، تداركات و ...
ج- ايجاد فضاي تبليغاتي و رواني جهت آرامش بخشي به جامعه، به‌كار گيري ابزار تبليغاتي و افراد كاردان و كارآمد و نيز شيوه‌هاي تأثيرگذار در غلبه بر حجم انبوه تبليغات رواني دشمن، و خنثي‌سازي شايعه‌ها و ترفندهاي ستون پنجم كه همنوا با دشمنان خارجي و كشورهاي متخاصم از طريق جريان سازي خبري و فضاسازي تبليغاتي در صدد ايجاد گسست، تزلزلو نارضايتي در بين صفوف متحد ملت و عقبه‌هاي جنگ بودند.
د- تقويت اعتقادات مذهبي و باورهاي قلبي و دروني و نيز احساسات ميهن دوستي و دفاع جانانه از آب و خاك كشور، ترويج فرهنگ ايثار و شهادت با تأسي از آموزه‌هاي ديني و به ويژه درس‌آموزي از مكتب سرخ امام حسين(ع) و دفاع از سرزمين و آب و خاك و ناموس كشور
البته ذكر اين نكته ضروري است كه در بيش‌تر جنگ‌هايي كه از ديرباز تاكنون در نقاط مختلف ‌جهان به وقوع پيوسته است. غالباً سه مولفه اول مورد توجه بوده و عامل چهارم نيز جزو عوامل تأثير گذار جنگ محسوب نمي‌شده است. ولي در دوران دفاع مقدس اين موضوع نوين وارد ادبيات جنگ شده است. از محورهاي اين موضوع مي‌توان به نقش فرهنگ ايثار و شهادت با تأسي از آموزه‌هاي ديني و به ويژه عبرت و پندآموزي از واقعه عاشوراي حسيني (ع) و صحراي كربلا و نيز ترويج فرهنگ دفاع از سرزمين، آب و خاك و ناموس كشور بر اساس آموزه‌هاي پيشوايان ديني ما: پيامبر اعظم(ص) مي‌فرمايند: « اِنّ الله يُبغِضُ رجُلاً يُدخَلُ عَليه في بَيتِهِ ولا يُقاتِلُ؛ ترجمه: خداوند نفرت دارد از مردي كه در خانه‌اش بر او حمله كنند و او نجنگد.» همچنين در اين ارتباط روايتي از حضرت امام علي(ع) نقل شده است كه فرمودند: «عَمُرَتِ البُلدانُ بِحُبِّ الأوطانِ؛ ترجمه: كشورها با ميهن دوستي آباد شده اند.» و يا حديث مشهور «حب الوطن من الايمان» كه دفاع از كيان اسلامي از نشانه‌هاي ايمان يك مسلمان معتقد و متدين مي‌باشد، اشاره نمود.
بنابراين هر كشوري كه بتواند چهار عنصر بالا را به نحو مطلوب و صحيح از آن استفاده نموده و به درستي آن‌ها را بكار بندد. از ضريب موفقيت بالايي در جنگ برخوردار خواهد شد.

نقش‌ آفريني مساجد در دوران دفاع مقدس:
مساجد را به حق مي‌توان يكي از مهم‌ترين، موثرترين و نيز نقش‌آفرين‌ترين پايگاه در حمايت همه‌جانبه، فراگير، فعال ار جبهه‌هاي جنگ و رزمندگان اسلام دانست. ناديده انگاشتن و يا كم‌توجهي به اين نقش بي‌بديل ظلمي است مضاعف و نابخشودني به اين جايگاه مقدس و نيز كساني كه بدون هيچ چشم‌داشت مادي و دنيوي و تنها با اخلاص و انگيزه معنوي تلاش خستگي ناپذير در اين مسير داشته‌اند مي‌باشد. هدف از بازنمودن و بيان سطور پر معناي اين برگ از كتاب پرافتخار تاريخ دوران شكوهمند دفاع مقدس، يادآوري و زنده نگه‌داشتن اين واقعه و رويداد مهم و اساسي است تا مورّخان،محققان، اصحاب قلم و... نسبت به ثبت وقايع و رويدادهاي جنگ همواره به موضوع مسجد و نقش آن در دفاع مقدس حساس‌تر شده و در جهت برداشتن گام‌هاي عملي در ترويج فرهنگ معنوي و ارزشي مسجد و تأثيرگذاري عميق آن در جنگ تحميلي، اهتمام ويژه داشته باشند.
امروزه تبيين درست موضوع مسجد و محوريت بخشي به آن در دوران جنگ، در حقيقت ترویج و بسط فرهنگ مسجد و جايگاه آن در مباحثي چون: تعاون و همكاري، انگيزه‌هاي جهادي و حضوري داوطلبانه در جنگ، جانفشاني در راه عقيده، احياي مكتب ظلم ستيزي امام حسين(ع)، ایثار و شهادت و... جهت انتقال این ارزش ها و هنجارهای حاکم بر فضای جبهه و با هدف مانایی و استمرار این حرکت نوین فرهنگ ناب اسلامی در تمام زمينه‌ها و عرصه‌های جامعه اسلامی می‌باشد . اگر چه بازتعريف، ارزش‌ها و باورهاي متعالي آن برهه انسانساز و جریان ثبت و درج ارزش‌های دفاع مقدس، ازسالهاي پرالتهاب جنگ تاكنون فرازونشيب هاي زيادي را بخود ديده است و این مباحث به صور گوناگون توسط افراد و شخصيت‌هاي مختلف و در شيوه‌ها و قالب‌هاي متنوع به‌ويژه سخنراني، فيلم، عكس، كتاب،كلام مكتوب و... تبلوريافته و توانسته منشا اثرات فراواني در بسط وگسترش مسجدي در بين نسل سوم انقلاب باشد. ولي انتظار به حق، شايسته و در خور شأن مساجد بيش از آنچه تاكنون بيان شده است، مي‌باشد.
واضح است كه دوران دفاع مقدس نيز به‌مثابه يكي از عوامل و بسترهاي احياء نهضت اسلامي در فرهنگ اين مرزوبوم داراي مقام و منزلت رفيعي است. به جرأت مي توان اين نكته را بيان نمودكه حفاظت، نگهداري و تشريح و تبيين صحيح ارزش‌ها و مؤلفه هاي تأثيرگذار اين دوران مي‌تواند موجب تداوم و استمرار حركت پرشتاب و فراگير و روزافزون فرهنگ ناب اسلامي و منويات نظام مقدس جمهوري اسلامي خواهد شد.
اگر نگاهي دقيق به شرايط جنگ و سرگذشت و وقايعي كه بر آن رفت داشته باشيم و نيز ريشه‌هاي مقاومت تحسين‌برانگيز و پيروز‌هاي شگفت‌انگيز نيروهايي كه از كم‌ترين تجهيزات و ابزار جنگي بهره‌مي‌بردند را به دور از احساس و تنها به حكم عقل و منطق بازتعريفي دوباره و كنكاشي با تأمل نماييم. در خواهيم يافت بخش اعظم و عمده اين پيروزي‌ها مديون حضور فعال و مشاركت جدي مساجد و اهالي آن در حمايت و پشتيباني از جبهه‌هاي جنگ بوده است.
همان‌گونه كه در سطور بالا، چهارمؤلفه‌ نقش‌آفريندر پيروزي را بر شمرديم. مساجد در هر چهار مورد مذكور به طور مستقيم و جدي همواره نقش‌هاي اول تأثيرگذاري را به خود اختصاص داده است. فرماندهان جنگ غالباً از نيروهاي مسجدي بودند و از اين مكان مقدس برخاسته و رشدو نمو يافته‌اند. اين عزيزان در دوران شكل‌گيري و پيروزي انقلاب اسلامي محل فعاليت و مبارزات آن‌ها در مساجد بوده و تجربيات دفاعي و نظامي را از اين پايگاه آموختند. رزمندگان و نيروهاي مردمي نيز اكثريت قريب به اتفاقشان از اعضاءپايگاه‌هاي بسيج مساجد بوده و آموزش‌هاي ذهني، عقيدتي و نظامي را نيز در همين پايگاه‌ها فراگرفته و با كمك و هدات مساجد به جبهه‌ها اعزام شدند. پشتيباني و تداركات تأمين نيازهاي اوليه و ضروري جنگ نيز بخش عمده آن بر عهده مساجد بوده است. اعزام ده‌ها ماشين حامل وسايل تداركاتي و پشتيباني از روستاها و بخش‌ها، صدها ماشين از شهرها و شهرستان‌ها، هزاران ماشين از استان‌ها و در نهايت ميليون‌ها ماشين در قالب كاروان‌هاي تداركاتي و پشتيباني از سراسر كشور به سوي جبهه‌ها كه حامل انواع و اقسام وسايل مورد نياز جنگ بوده‌اند (از تخم مرغ گرفته‌ تا مركبات و غلات و لباس و تا طلا و جواهرات مردم) همه و همه در پشتيباني از جنگ صورت گرفته و اين حمايت‌هاي وسيع تنها با نيات معنوي و الهي انجام مي‌گرفته است.
اين نكته اساسي را بايد مد نظر قرار داد كه تنها پايگاهي كه توان و ظرفيت جمع‌آوري و هدايت اين كمك‌ها را در اقصي نقاط كشور به جبهه‌ها داشت، مسجد بود. به طور يقين مي‌توان گفت كه هيچ نهاد و يا مركز ديگري چنين پتانسل و قابليت را در بسيج همگاني براي حمايت همه جانبه از جنگ نداشته است. و تنها مساجد بودند كه از عهده چنين كار بزرگ، بسيار گسترده و پرحجم و چشم‌گير برآمده است.
از سوي ديگر همان‌گونه كه ذكر شد در مؤلفه‌هاي سوم و چهارم پيروزي در جنگ، قسمت اعظم مواردآن مختص و يا مربوط به مديران و اهالي مساجد بوده است. مساجد با استفاده از مبلغان، واعظان، سخنرانان روحانيون و... از نظر اعتقادي و تقويت بُعد دفاعي و مبارزه طلبي و نيز عمق بخشي معنوي نيروهاي رزمنده چه قبل و بعد از اعزام و حتي در حين عمليات نقشي منحصر به فرد داشته است. اين عزيزان مبلغ با بهره‌گيري از شيوه‌هاي تبليغي، مدافعان و رزمندگان را از نظر روحي، رواني و اعتقادي مهياي نبرد و مبارزه مي‌كردند. اين مهم با توجه به وظيفه ذاتي مساجد و نيز جايگاه و منزلت آن در بين مردم و ميزان بالاي پذيرش آموزه‌هاي آن در تمام سطوح و لايه‌هاي جامعه، كاري بس بزرگ بود.
دوران دفاع مقدس توان كشور به خاطر تحريم و نيز عدم توان مالي در تأ‌مين و تخصيص منايع ارزي جهت تجهيز و تسليح به ابزارهاي نوين تبليغاتي و اطلاع رساني و استفاده از ابزار روز فن‌آوري ارتباطي و اطلاعاتي در وضعيت بسيار نامناسب قرار داشت. و متأسفانه در همين اثنا دشمن با استفاده از ابزار مدرن و مختلف و نيز ارسال امواج و صداهاي متنوع رسانه‌اي و وسايل ارتباط جمعي، تبليغات گسترده و مستمر يك سويه و رواني عليه نظام جمهوري اسلامي را در دستور كار خويش قرار داده بود. و تمام سعي خويش را به عمل آورد تا با ايجاد فاصله بين مردم و مسئولان نظام، آن‌ها را از پشتيباني و حمايت فراگير از جبهه‌ها دور نگه‌دارند. و يأس و نااميدي را برفضاي كشور غلبه نمايند. در چنين اوضاعي، اين مساجد بودند كه ضمن مقابله با اين ابزار رسانه‌اي غرب به صورت شبكه‌اي به هم پيوسته و وسيع در سراسر كشور و با استفاده از آموزه‌هاي پيشوايان ديني و منابع اسلامي به خنثي‌سازي تبليغات منفي و جهت‌دار دشمن پرداخته و در همان حال نيز با تبليغات هدفمند ضمن آرامش بخشي روحي و رواني در سطح جامعه به حركت‌هاي مردمي در پشتيباني مادي و معنوي از جبهه‌ها نيز شتاب بيش‌تري مي‌بخشيدند.

مسجد خرم‌شهرنماد‌نمادهاي دفاع مقدس:
يكي از مساجدي كه در طول دوران دفاع مقدس در ميان هزاران مسجد ديگر در گستره ميهن اسلامي داراي نقش برجسته اي بوده است . مسجد خرمشهر مي‌باشد. نقش مهم و اثر بخش مسجد خرمشهر آن‌چنان واضح و روشن است كه نيازي به تفسير و بيان مجدد ندارد. تمام عناصر تأثيرگذار در دوران دفاع مقدس يكجا همه در مسجد خرمشهر جمع است. اگر مسجد خرمشهر نبود خبري از مقاومت چند روزه اين شهر نبود و در همان روزهاي نخست اين شهر به اشغال دشمن در مي‌آمد. مسجد خرمشهر با پشتيباني از رزمندگاني كه از شهر دفاع مي‌كردند. در واقع مركز ثقل و گرانيگاه دفاع جانانه اين شهر بوده است.
پس از آزادي خرمشهر نيز مسجد جامع اين شهر نقطه اميد رزمندگان در تصرف و پاكسازي آن از لوث وجود متجاوزان محسوب شده و اوج آزادي خرمشهر با حركت رزمندگان عمل كننده در عمليات و حضور شورآفرين آن‌ها در اين مسجد همرا با سردادن نداي الله اكبر به قله كمال و اوج پيروز مبدل شد. مسجد خرمشهر با عمليات بيت المقدس جاودانه شد. و چه به راستي روزآزادي خرمشهر را روز مقاومت و پيروزي نام نهادند و چه نيكوتر كه مسجد خرمشهر نماد اين پيروزي قرارگرفته است.
و امروز بايد برا ي ارج ‌نهادن و پاسداشت حضور و نقش‌آفريني مساجد در دوران شكوهمند دفاع مقدس، و نيز تكميل كردن حلقه اتصال مساجد كشور به مسجد جامع خرمشهر، اين مسجد را " نماد، نمادهاي دروران دفاع مقدس و مقاومت و پايداري" نامگذاري كنيم و با معنون كردن آن، به شايستگي حق مساجد را در اثربخشي عميق و وسيع در دوران دفاع مقدس به نحو مناسب و در خور شأن و جايگاه اين مكان مقدس و الهي ارج نهاده و به خوبي ادا كنيم. و هر ساله مراسم گراميداشت را با توسيع در سطح ديگر مساجد كشور به خصوص مساجد جامع براي هميشه ودر طول تاريخ براي عبرت‌آموزي و درس آيندگان جاودانه و ماناكنيم.

منايع:
- محمدر ري شهري ، منتخب ميزان‌الحكمه، ص598.
- همان منبع .ص 596.
- سفينه البحار، ج8، ص 525.

منبع :
........

رمان معاصر ايران، گذشته، حال و آينده

پایگاه داده های فرهنگی دینی

نشرنامه

دبیر خانه اجلاس دو سالانه بررسی ابعاد وجودی حضرت مهدی عج

کتابخانه معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبلیغات اسلامی

لینک مدارس صدرا

لینک های مرتبط

نمايشگاه چشم اندازايران اسلامي ،درافق 1404درمجلس شوراي اسلامي