العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
پنج شنبه 25 مرداد 1397  |   3 ذی الحجه 1439

 

...
شماره : 1610 تعداد بازدید : 88


روش‌شناسی تفسیر باطنی در دیدگاه اریگن و عبدالرزاق کاشانی

نوشته‌ی آقای عبدالحمید مرادی

رساله‌ی حاضر توسط آقاي عبدالحمید مرادی جهت دریافت درجه‌ی دکتری از دانشگاه ادیان و مذاهب در رشته‌ی مطالعات تطبیقی ادیان گرایش الهیات مسیحی، در سال 1396 نگاشته شده است. دکتر شهرام پازوکی سمت استاد راهنما و دکتر مهراب صادق‌‌نیا و دکتر محمدتقی انصاری‌پور سمت استادان مشاور رساله را داشته‌اند.
رساله شامل چکیده، فهرست مطالب، فهرست منابع و بدنه‌ی تحقیق می‌باشد که در چهار فصل با عناوين «مبادی نظری تفسیر باطنی اریگن و عبدالرزاق کاشانی»، «مبانی تفسیری اریگن و عبدالرزاق کاشانی»، «روش تفسیری اریگن و عبدالرزاق کاشانی» و «نمونه‌‌های تفسیری اریگن و عبدالرزاق کاشانی» در 243 صفحه ارائه گرديده است. در این رساله نوع پژوهش بنیادی و روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای بوده که از 132منبع فارسي و انگلیسی استفاده شده است.
در این رساله تلاش گردیده تا روش تفسیری اریگن و عبدالرزاق کاشانی به عنوان یکی از روش‌های تفسیری در ادیان مسیحیت و اسلام بررسی شود. ضرورت پژوهش بدین‌گونه بیان شده است که «رویکرد باطنی به دین و متن مقدس در جهت گفتگوی ادیان می‌تواند بسیار مؤثر واقع شود، چراکه ادیان به خاطر اختلاف‌هایی که در شعائر و مناسک و نیز در کتاب مقدس خود با هم دارند، اگر به ظاهر تکیه شود گفتگو با دشواری‌هایی مواجه می‌شود؛ اما در رویکرد باطنی به دین بیشتر این اختلافات رنگ باخته، مشابهت‌ها آشکار شده و امکان گفتگو فراهم می‌شود. از سوی دیگر، تفسیر باطنی در خروج از تنگناهایی مانند وجود تناقضات احتمالی بین محتوای کتاب مقدس یک دین با یافته‌های بشری یا برخی تناقضات درونی موجود در متن کتاب مقدس بسیار کارگشاست و این امر نیاز مبرم برای دین‌داری در عصر مدرن است که با اتخاذ رویکرد باطنی می‌توان از بسیاری از این تنگناها بیرون آمد».
فصل اول با عنوان «مبادی نظری تفسیر باطنی اریگن و عبدالرزاق کاشانی» شامل سه بخش می‌شود که عبارتند از: «مبادی تفسیر باطنی در مسیحیت و اسلام»، «مبادی اریگن در تفسیر باطنی» و «مبادی عبدارزاق کاشانی در تفسیر باطنی». در این فصل به دسته‌بندی تفسیر باطنی به انواع تفاسیر: صوفی ـ نظری، اشاری، انفسی و حروفی پرداخته شده و سپس نتیجه‌گیری شده است که در کتاب تأویلات القرآن عبدالرزاق کاشانی هر چهار گونه این تفاسیر را می‌توان یافت؛ هرچند که بیشترین حجم تفسیر وی از نوع تفسیر انفسی است. رویکرد اریگن به تفسیر نیز رویکردی باطنی بوده که در عرف مسیحیت با عنوان تفسیر مجازی یا تمثیلی، معنوی و ... از آن یاد می‌شود.  
هم‌چنین پژوهشگر در این فصل نتیجه می‌گیرد که یکی از وجوه معنایی هرمنوتیک به معنای تفسیر و تأویل در دین مسیحیت و اسلام، کشف معانی پنهان متن است و متعلق تفسیر، متن مقدس یعنی کلام خداوند است. تفسیر اریگن و عبدالرزاق کاشانی نیز از آن جهت که در پی کشف معنای باطنی متن مقدس است، نوعی تفسیر باطنی محسوب می‌شود.
فصل دوم با عنوان «مبانی تفسیری اریگن و عبدالرزاق کاشانی» شامل ریزموضوعات: منشأ صدور متون مقدس، خطاناپذیری متون مقدس، فهم‌پذیری متن مقدس، مراتب معنایی داشتن متن مقدس و نسبی بودن برداشت‌ها از متن مقدس می‌شود. پژوهشگر در این فصل با بررسی مبانی تفسیری اریگن و عبدالرزاق کاشانی نتیجه‌گیری می‌کند که مبانی تفسیری آن‌ها بسیار به هم شبیه می‌باشد؛ اگرچه در این میان تفاوت‌هایی هم به چشم می‌خورد.
در فصل سوم عنوان «روش تفسیری اریگن و عبدالرزاق کاشانی» منابع تفسیری اریگن و عبدالرزاق کاشانی و پس از آن فرآیند کشف معنای متون مقدس اریگن و عبدالرزاق کاشانی بررسی شده است. در این فصل این‌گونه نتیجه‌گیری شده است که یکی از منابع تفسیری که اریگن و عبدالرزاق کاشانی در تفسیر خود به آن ارجاع می‌دهند همان متن مقدسی است که به تفسیر آن مبادرت می‌ورزند. با این تفاوت که اریگن به منبع عقل نیز ارجاع می‌دهد اما عبدالرزاق کاشانی به این منبع بی‌اعتنا بوده و حجیتی برای عقل قائل نیست و به منبع شهود و مکاشفه استناد می‌جوید. علاوه بر این اریگن سازگاری عبارت‌های متون مقدس با اخلاق و تاریخ را نیز ضروری پنداشته و توجه به این موارد را در تفسیر لازم می‌داند.
در فصل چهارم با عنوان «نمونه‌‌های تفسیری اریگن و عبدالرزاق کاشانی» به نمونه‌هایی از تفسیر باطنی اریگن و عبدالرزاق کاشانی وسپس به مقایسه و تطبیق پرداخته شده است.

کلیدواژه‌ها:
اریگن، عبدالرزاق کاشانی، تفسیر باطنی، معنا، متن مقدس، سلوک معنوی.

منبع :
تازه های نشر