العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
پنج شنبه 26 مهر 1397  |   6 صفر 1440

 

...
شماره : 1609 تعداد بازدید : 133


بررسی تعقل از منظر قرآن با تکیه بر تفسیر المیزان

نوشته‌ی خانم معصومه شمسی‌پور

پایان‌نامه‌ی حاضر توسط خانم معصومه شمسی‌پور جهت دریافت درجه‌ی کارشناسی‌ارشد از دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم دانشکده‌ی علوم قرآنی آمل در رشته‌ی تفسیر قرآن کریم در سال 1395 نگاشته شده است. حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سیدقاسم حسینی سمت استاد راهنمای پایان‌نامه را داشته‌اند.
پایان‌نامه شامل چکیده، مقدمه،‎‎ْْ فهرست مطالب، فهرست منابع و بدنه‌ی تحقیق می‌باشد که در چهار فصل با عناوين «کلیات و مفهوم‌شناسی و مبانی مرتبط با موضوع»، «بسترها و زمینه‌های تعقل از منظر قرآن»، «موانع تعقل از منظر قرآن» و «آثار و فواید تعقل و پیامدهای عدم تعقل از منظر قرآن» در 270 صفحه ارائه گرديده است. در این پایان‌نامه نوع پژوهش بنیادی، روش گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای و روش پژوهش توصیفی تحلیلی بوده که از 260 منبع فارسي و عربی استفاده شده است.
این پایان‌نامه درصدد است تا موضوعاتی را که خداوند تعالی در قرآن کریم، عقلای عالم را به اندیشیدن در آن توصیه می‌کند، معرفی نماید. هم‌چنین به بررسی ویژگی‌های تعقل و موانعی که در مسیر تعقل انسان قرار می‌گرد و به دنبال آن فایده و آثار تعقل و پیامدهای عدم تعقل پرداخته می‌شود. 
فصل اول با عنوان «کلیات و مفهوم‌شناسی و مبانی مرتبط با موضوع» شامل سه بخش می‌شود. بخش اول از فصل اول با عنوان «کلیات تحقیق» به بیان مسأله، سؤالات، فرضیه‌ها، اهداف، ضرورت و پیشینه‌ی پژوهش اختصاص دارد.
سؤال اصلی پژوهش عبارت است از: بررسی تعقل از منظر قرآن با تکیه بر تفسیر المیزان چگونه است؟

سؤالات فرعی پژوهش عبارت است از:
1.خاستگاه و نشانه‌های تعقل از منظر قرآن چگونه است؟
2.موانع تعقل از منظر قرآن کدام است؟
3.آثار و فواید تعقل و پیامدهای عدم تعقل از منظر قرآن کدام است؟

فرضیه‌های پژوهش عبارت است از:
1.به نظر می‌رسد تفکر و تعقل خصیصه‌ی هدایتگری و روشنگری دارد و فرآیند استدلال‌گونه‌ای است، در عین حال که آزادی عمل را از انسان سلب نمی‌کند می‌تواند در جهت‌های مختلفی قرار گیرد.
2.ممکن است هر آن‌چه که بر تعطیلی عقل می‌انجامد و هم‌چنین رذائل اخلاقی که سرمنشأ آن‌ها هواهای نفسانی و ریشه در وسوسه‌ها و القائات شیطانی دارد، از موانع تعقل باشد.
3.احتمالاً رسیدن به سعادت دنیوی و اخروی در گرو به کار گرفتن عقل در مسیر درست هدایت با کمک وحی می‌باشد و شاید فلسفه‌ی دعوت به تعقل در قرآن، رشد و جهت‌دهی عقل در مسیر سعادت باشد و هم‌چنین به نظر می‌رسد از جمله پیامدهای عدم تعقل، نزول از انسانیت است که عواقب شومی را به دنبال دارد.

پیش‌فرض‌های پژوهش عبارت است از:
1.عقل یکی از منابع شناخت حقایق در کنار قرآن و سنت است و تعقل به معنای اندیشیدن و فهمیدن فرآیند استدلال‌گونه‌ای است که برای رسیدن به فهم طی می‌شود.
2.یقیناً برای رسیدن به عقل قرآنی، تطهیر روح از آلودگی‌های نفسانی لازم است.
3.تعقل اثر عقل است به معنای اندیشیدن که اگر در جهت صحیح به کار برده شود، هادی و راهنمای خوبی برای انسان خواهد شد و موجب سعادت او در دنیا و آخرت می‌گردد. 

اهداف پژوهش عبارت است از:
1.ذکر اهمیت این موهبت الهی و جایگاه والای آن در زندگی بشر.
2.رشد و پرورش استعداد عقلانی با شناخت موضوعاتی که خداوند، انسان‌ها را به تعقل در آن دعوت کرده و هدایت و جهت‌دهی عقل در مسیری که فطرتاً برای آن خلق شده است.
3.شناخت موانع و آفاقی که در مسیر تعقل انسان قرار گرفته و انسان را از مقام و منزلت خود خارج می‌سازد.
4اثبات این نکته که تعقل و تفکر راهگشا و چراغ راهی برای رشد و تعالی انسان‌هاست و در اندیشیدن و چگونگی آن، فواید بی‌شماری در موضوعات قرآنی نهفته است.
بخش دوم از فصل اول با عنوان «مفهوم‌شناسی» به مفاهیم اصلی پژوهش از جمله: عقل، تعقل، تفکر و تدبر می‌پردازد.
در بخش سوم از فصل اول با عنوان «مبانی مرتبط با موضوع» به اصول کلی مربوط به تعقل از منظر قرآن از جمله اقامه‌ی  دلیل و برهان، علم و تفکر، تجزیه و تحلیل عقل، ژرف‌نگری در تعقل و دوری از تعصب در تعقل پرداخته شده است.
فصل دوم با عنوان «بسترها و زمینه‌های تعقل از منظر قرآن» شامل دو بخش می‌شود. در بخش اول آن با عنوان «بسترها و زمینه‌های تعقل از منظر قرآن» به ریزموضوعاتی چون: تعقل در آفرینش و آیات الهی، تعقل در آیات آفاقی، تعقل در آیات انفسی، تعقل در پرستش و ربوبیت خدای تعالی، تعقل در حقانیت دین و ... پرداخته شده است.
بخش دوم از فصل دوم با عنوان «نشانه‌های تعقل از منظر قرآن» شامل مباحثی گوناگونی چون: ادراک با سلامت فطرت، خداشناسی و رسیدن به توحید، درک حقیقت دین و تعالیم آن و ... می‌گردد.
فصل سوم عنوان «موانع تعقل از منظر قرآن» را به خود اختصاص داده که شامل دو بخش می‌گردد. بخش اول از این فصل با عنوان «موانع تعقل فردی» به مباحثی مانند: هواپرستی، شرک، سطحی‌نگری و غفلت از آیات آفاقی و انفسی، لجاجت و کوردلی و دیگر موانع تعقل پرداخته است.
در بخش دوم از فصل سوم با عنوان «موانع تعقل اجتماعی» به مباحث سرکشی و طغیان، بی‌ادبی و هنجارشکنی، شیطان‌پرستی، اختلاف و واگرایی اجتماعی و ... پرداخته شده است.
فصل چهارم با عنوان «آثار و فواید تعقل و پیامدهای عدم تعقل از منظر قرآن» دو بخش را شامل می‌شود. در بخش اول از این فصل با عنوان «آثار و فواید تعقل از منظر قرآن» ریزموضوعاتی چون: زمینه‌ساز هدایت و رسیدن به توحید، بهره‌مندی از معارف روشن وحی، کسب معرفت و آثار و فلسفه‌ی احکام بررسی شده است.
در بخش دوم از این فصل با عنوان «پیامدهای عدم تعقل از منظر قرآن» به مباحث شرک‌ورزی، بی‌ادبی و هنجارشکنی، نزاع، تفرقه و تشتت آراء، نزول از مرتبه‌ی انسانیت و ... پرداخته شده است.

کلیدواژه‌ها:
عقل، تعقل، قرآن، تفسیر المیزان.

منبع :
تازه های نشر