العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
پنج شنبه 25 مرداد 1397  |   3 ذی الحجه 1439

 

...
شماره : 1598 تعداد بازدید : 185


علل و زمینه های گرایش به معنویت گرایی جدید در ایران

نوشته‌ی صدیقه رمضانی تیمجانی
                                                       
رساله‌ ی حاضر با عنوان «علل و زمینه های گرایش به معنویت گرایی جدید در ایران» توسط سرکار خانم صدیقه رمضانی تیمجانی برای اخذ مدرک دکتری به راهنمایی آقای دکتر ابوتراب طالبی و مشاوره‌ی آقای دکتر باقر طالبی دارابی و آقای دکتر حسن محدثی گیلوایی در رشته‌ی جامعه‌شناسی فرهنگی از دانشکده‌ی علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی به نگارش در آمده است. این رساله در 289 صفحه و در آذر ماه سال 1395 ارائه شده است.
فصل نخست پس از طرح مسأله با سؤالات اصلی پژوهش آغاز می شود. این سؤالات که پاسخ بدان انگیزه‌ی اصلی پژوهش را تشکیل می دهد عبارت است از: گرایش به معنویت گرایی جدید نزد ایرانیان چگونه است؟ علل و زمینه های مؤثر بر گرایش به معنویت گرایی جدید در ایران کدامند؟ ابعاد مختلف پدیده ی معنویت گرایی جدید کدامند؟ گرایش به معنویت گرایی جدید در ایران دارای چه انواعی است؟ ویژگی کنشگرانی که به معنویت گرایی جدید گرایش پیدا می کنند کدام است؟ خصایص کنشگران ایرانی و خصایص پدیده ی معنویت گرایی جدید در ایران چگونه با هم پیوند می خورد؟
به همین ترتیب اهداف پژوهش به قرار زیر مطرح گردید: بررسی چگونگی گرایش به معنویت¬گرایی جدید (میزان و نوع گرایش) و در مرحله‌ی بعد کشف رابطه¬ی میان معنویت¬گرایی جدید و پدیده های دیگری چون تجربه ی رنج، محرومیت، بحران معنا و تنش¬های اخلاقی و همچنین دسترسی به معنویت¬گرایان جدید. در این فصل ضرورت مسأله، تعریف مفاهیم پیشین و مرور پژوهش¬های داخلی و خارجی به تفصیل آمده و مورد ارزیابی قرار گرفته است.
در فصل دوم که به بیان مبانی نظری می‌پردازد، مفاهیم و مبانی اصلی مورد بحث در پژوهش تصریح شده و زوایای نظری مباحث مطرح شده از سوی صاحب‌نظران ارائه شده است. رویکرد مبتنی بر ایده¬ی سکولار شدن در آرای وبر و زیمل؛ رویکرد مبتنی بر ایده ی سکولار زدایی؛ آرای برگر در مقام مدافع و منتقد سکولاریزاسیون؛ رویکرد مبتنی بر ایده¬ی انتخاب عقلانی تیلور و هیلاس؛ رویکرد مبتنی بر ایده¬ی کنشگر خلّاق گلاک و لافلند برای ساخت چارچوب نظری بحث آورده شد. چارچوب نظری نیز شامل مباحثی در خصوص ابعاد معنویت گرایی جدید، عوامل گرایش به معنویت¬گرایی جدید، زمینه های گرایش به معنویت گرایی جدید و سنخ شناسی معنویت گرایان جدید برای تبیین مسأله پژوهش مطرح شده است.
در فصل سوم مباحثی در خصوص روش انجام تحقیق ارائه شده است. این پژوهش با دو روش کیفی و کمی انجام گردید. برای پاسخ به پرسش های پژوهش ابتدا با استفاده از روش کیفی و تحلیل تماتیک 23 مصاحبه نیمه ساختاریافته، برای ساخت مقیاس سنجش گرایش معنویت‌گرایی جدید اجرا شد. سپس پرسشنامه حاصل از آن در میان 600 نفر از شهروندان تهرانی توزیع گردید. این فصل در انتها به تعریف متغیرها و توضیح اعتبار و پایایی ابزارهای پژوهش اشاره دارد.
فصل چهارم در دو بخش ارائه شده است. بخش اول شامل مباحثی در خصوص تحلیل مضامین حاصل از مصاحبه‌ها پیرامون گرایش به جنبش های جدید، زمینه¬های گرایش به معنویت گرایی جدید و عوامل گرایش به معنویت‌گرایی جدید است. بخش دوم به تحلیل سؤالات پرسشنامه ضمن توصیف و تبیین رابطه میان متغیرها اختصاص دارد. تحلیل آماری با استفاده از نرم‌افزار SPSS انجام شده است.
در فصل پنجم محقق می‌کوشد تا با تکیه بر روش تحقیق کاربسته در این پژوهش و یافته‌های حاصله به تحلیل موضوع بپردازد. بدین ترتیب اهداف پژوهش، مورد بررسی قرار گرفته و سؤالات پژوهش ضمن بیان ملاحظاتی نظری پاسخ گفته شدند. یافته‌ها نشان می‌دهد تحلیل مصاحبه ها حکایت از 7 علت و 4 زمینه برای گرایش به معنویت گرایی جدید دارد. علت ها عبارت است از: تنش اخلاقی، تجربه ی رنج، محرومیت، تجربه ی فرا مادی، تجربه ی حدی، بحران معنا و دسترسی به معنویت گرایی جدید. زمینه ها نیز عبارت است از: مدرن شدگی، تجربه ی زیست جهان‌های دیگر، عاطفه گرایی و نارضایتی فرهنگی. این علل و زمینه ها در قالب سنجه هایی چند مورد سنجش قرار گرفته است. نتیجه ی تحلیل آماری پاسخ ها بر اساس رگرسیون چند متغیره گام‌به‌گام حکایت از رابطه‌ی معنادار پنج مورد از متغیرها با گرایش به معنویت گرایی جدید دارد. این موارد عبارت است از: تجربه ی رنج، محرومیت، تنش اخلاقی، دسترسی به معنویت‌گرایی جدید و عاطفه گرایی. این بخش با بیان محدودیت های پژوهش و پیشنهاد‌هایی چند به اتمام رسیده است.

کلید‌واژه‌ها:
معنویت گرایی جدید، گرایش معرفتی، گرایش روانی، گرایش عملی، تجربه ی رنج، محرومیت، بحران معنا، تنش-های اخلاقی

منبع :
تازه های نشر