العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
سه شنبه 24 مهر 1397  |   4 صفر 1440

 

...
شماره : 1595 تعداد بازدید : 157


زندگی‌نامه‌ی سیاسی - اجتماعی مصطفی چمران با تکیه بر اسناد و خاطرات (1311-1360)

نوشته‌ی مجید ملک‌تبار فیروزجایی

این پایان‌نامه توسط آقای مجید ملک‌تبار فیروزجایی جهت اخذ مدرک کارشناسی‌ارشد در رشته‌ی تاریخ انقلاب اسلامی از پژوهشکده‌ی امام خمینی(ره) و انقلاب اسلامی در سال 1395 نوشته شده است. راهنمایی این پایان‌نامه را آقای دکتر محسن بهشتی‌سرشت و مشاوره‌ی آن را آقای دکتر علی‌رضا ملایی توانی بر عهده داشتند. این پایان‌نامه در پنج فصل و 192 صفحه نوشته شده و نویسنده در نگارش آن از 84 منبع استفاده کرده است.
نویسنده در فصل اول این پایان‌نامه با عنوان «کلیات پژوهش»، با اشاره به اهمیت شناخت شخصیت‌های مؤثر در انقلاب اسلامی جهت شناخت انقلاب اسلامی، هدف از این پژوهش را معرفی شهید دکتر مصطفی چمران بیان می‌کند. سؤال اصلی این پژوهش عبارت است از:
-مصطفی چمران چه نقشی در تحولات سیاسی ـ اجتماعی قبل و بعد از انقلاب اسلامی داشته است؟

سؤالات فرعی نیز عبارت است از:
1-دوران کودکی، تحصیلات و فعالیت‌های سیاسی ـ اجتماعی مصطفی چمران تا ورود وی به آمریکا بر چه محوری استوار بود؟
2-محور اصلی فعالیت‌های سیاسی ـ اجتماعی چمران در دوران حضور در آمریکا چه بود؟
3-ویژگی‌های اصلی فعالیت‌های سیاسی ـ اجتماعی و تأثیر چمران در دوران حضور در مصر و لبنان چه بود؟
4-مهم‌ترین فعالیت‌های سیاسی ـ اجتماعی چمران در دوران حضور در ایران پس از انقلاب چه بود؟
فرضیه‌ی اصلی این پژوهش عبارت است از: دکتر چمران از نیروهای نهضت آزادی بود که در راستای نهضت امام خمینی(ره) به مبارزه با رژیم پهلوی پرداخته و نقش بسیار مهمی در تحولات سال‌های اولیه جمهوری اسلامی خصوصاً در عرصه‌ي دفاعی ـ نظامی داشته است.
نویسنده در ادامه به پیشینه‌ی پژوهش پرداخته و برخی پژوهش‌های صورت‌گرفته درباره‌ی شخصیت و فعالیت‌های شهید چمران را معرفی و بررسی کرده است. وی روش پژوهش را توصیفی ـ تحلیلی و شیوه‌ی گردآوری اطلاعات را کتابخانه‌ای، سندی و تاریخ شفاهی (مصاحبه با شخصیت‌های مرتبط با موضوع) بیان کرده است.
فصل دوم این پژوهش به «زندگی و زمانه‌ی مصطفی چمران از تولد تا اعزام به آمریکا (1311-1337)» اختصاص یافته است. نویسنده در این فصل ابتدا به خانواده‌ی مصطفی چمران پرداخته و در ادامه سیر تحصیلی شهید چمران از آغاز تا پایان را مورد بحث قرار داده است. شخصیت علمی و آثار و تألیفات شهید چمران از دیگر قسمت‌های این فصل می‌باشد و در این قسمت، به معرفی آثار علمی مصطفی چمران پرداخته شده است. فعالیت‌های سیاسی شهید چمران در دوران دانشجویی در دانشگاه تهران، آشنایی با غلام‌رضا تختی، فعالیت او در انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران، شرکت در قیام 30 تیر 1331، مبارزه علیه کودتای 28 مرداد 1332 و عضویت در نهضت مقاومت ملی و در نهایت شرکت در تظاهرات دانشجویان دانشگاه تهران در 16 آذر 1332 دیگر مباحث این فصل را تشکیل می‌دهد.
نویسنده در سومین بخش این پژوهش به فعالیت‌های سیاسی ـ اجتماعی مصطفی چمران در دوران حضور در ایالات متحده‌ی آمریکا پرداخته است. شهید چمران در 1337 و جهت تکمیل تحصیلات عالی به آمریکا رفت و ضمن تحصیل، به فعالیت علیه رژیم پهلوی نیز ادامه داد. وی از اعضای فعال کنفدراسیون دانشجویان و محصلین ایرانی در خارج از کشور بود و از اعضای مذهبی آن تشکل دانشجویی در آمریکا شناخته می‌شد. از جمله فعالیت‌های چمران در آن دوران می‌توان به مخالفت با سفر شاه به آمریکا در 1340 و نیز شرکت در نشست کمیته‌ی حقوق بشر اروپا در 1344 اشاره کرد. شهید چمران با آغاز نهضت اسلامی به فعالیت در جهت نهضت مزبور پرداخت و به همین جهت از کنفدراسیون اخراج شد و سپس همراه با جمعی از دانشجویان مذهبی در آمریکا، انجمن‌ اسلامی دانشجویان در آمریکا را بنیان نهاد و فعالیت‌های سیاسی ـ مذهبی خود در آن تشکل دانشجویی ادامه داد. انتشار جزوه‌ي پانزده خرداد درباره‌ی نهضت امام خمینی(ره)، عزیمت به عراق و دیدار با امام خمینی(ره)، برگزاری جلسات مذهبی و نیز انتشار برخی آثار مذهبی از جمله فعالیت‌های او در این دوران می‌باشد که به تفصیل در این فصل مورد بحث قرار گرفته است. 
فعالیت‌های سیاسی ـ اجتماعی شهید چمران در مصر و لبنان موضوع چهارمین بخش این پژوهش می‌باشد. شهید چمران در دو مقطع در مصر و لبنان حضور داشت: سال‌های 1343-1345 و سال‌های 1350-1357. وی ابتدا به فراگیری آموزش‌های مسلحانه در مصر پرداخت ولی پس از مدتی و متعاقب اختلاف با جمال عبدالناصر، رئیس‌جمهور وقت مصر، مجبور به ترک خاک آن کشور شد. آن‌گاه به لبنان رفت و به همکاری با امام موسی صدر پرداخت و ریاست مدرسه‌ی صنعتی صور را عهده‌دار شد. هم‌زمان به آموزش‌های نظامی ادامه داد و در این جهت، سازمان نظامی امل را بنیان نهاد. فعالیت‌های شهید چمران در قالب این تشکل نظامی، ارتباط با امام خمینی(ره) و مبارزات او علیه رژیم پهلوی، از مهم‌ترین قسمت‌های این فصل می‌باشد. فعالیت‌های شهید چمران در لبنان پس از ربوده شدن امام موسی صدر، شرکت در تشییع جنازه‌ی دکتر علی شریعتی و ازدواج مجدد وی در لبنان دیگر مباحثی است که در این فصل مورد بحث قرار گرفته است.
نویسنده در آخرین بخش این پژوهش به فعالیت‌های سیاسی ـ اجتماعی شهید چمران پس از پیروزی انقلاب اسلامی پرداخته است. شهید چمران یک هفته پس از پیروزی انقلاب اسلامی به کشور بازگشت و به فعالیت‌های عقیدتی ـ نظامی مشغول شد و مدتی مسؤولیت آموزش در سپاه پاسداران انقلاب اسلامی را بر عهده گرفت. آن‌گاه به معاونت نخست وزیر منصوب شد و به تأسیس گروه اطلاعات در دولت مبادرت ورزید. مذاکره با رهبران کرد، نجات پاوه، انتصاب به وزارت دفاع، عضویت در شورای عالی دفاع، انتخاب به سمت نمایندگی مردم تهران در مجلس شورای اسلامی، موضع شهید چمران درباره‌ی گروه‌های سیاسی و نیز پاکسازی‌ها در ارتش دیگر قسمت‌های این فصل را تشکیل می‌دهد. آغاز جنگ تحمیلی عراق علیه ایران و عزیمت شهید چمران به خوزستان و تشکیل ستاد جنگ‌های نامنظم، ابتکارهای نظامی ایشان از جمله آزادسازی سوسنگرد، ایجاد وحدت بین سپاه و ارتش و مواضع ایشان نسبت صدام و آمریکا دیگر مباحثی است که نویسنده در این فصل به بررسی آن پرداخته است. وی در واپسین قسمت این فصل به شهادت مصطفی چمران در دهلاویه در 31 خرداد 1360 پرداخته و موضع‌گیری شخصیت‌های مختلف در این‌باره را آورده است.

کلیدواژه‌ها:
مصطفی چمران، انقلاب اسلامی، جنگ تحمیلی، اسناد،‌ خاطرات.

منبع :
تازه های نشر