العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
سه شنبه 24 مهر 1397  |   4 صفر 1440

 

...
شماره : 1594 تعداد بازدید : 181


بررسی نقش مهاجران ایرانی قفقاز در انقلاب مشروطه‌ی ایران (1330-1324 ق)

نوشته‌ی سوده ابراهیم¬زاده گرجی

این رساله‌ توسط خانم سوده ابراهیم زاده گرجی برای اخذ مدرک دکتری تخصصی در رشته‌ی تاریخ ایران بعد از اسلام از دانشگاه خوارزمی، در سال 1396 نوشته شده است. راهنمایی این رساله را آقای دکتر سهراب یزدانی و مشاوره‌ی آن را آقایان دکتر محمد مختاری و دکتر داریوش رحمانیان بر عهده داشتند. این رساله در 3 بخش و در 279 صفحه نوشته شده و نویسنده در نگارش آن از 172 منبع، اسناد، نسخه‌های خطی و روزنامه استفاده کرده است.
نویسنده در فصل اول این رساله با عنوان «کلیات پژوهش»، با اشاره به مهاجرت¬های ایرانیان به خارج از کشور در نیمه‌ی دوم قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم، هدف از پژوهش را علل مهاجرت ایرانیان به قفقاز، آشنایی آنان با اندیشه¬های جدید و جریان های انقلابی منطقه قفقاز، انتقال این تجربیات به ایران و چگونگی تأثیر آنان در حوادث سیاسی سال  های 1330-1324 ق (انقلاب مشروطه تا پایان مجلس دوم) بیان می کند.

سؤال اصلی این پژوهش عبارت است از:
- مهاجران ایرانی قفقاز چه نقش سیاسی و فکری در انقلاب مشروطه‌ی ایران داشتند؟

سؤالات فرعی نیز عبارت است از:
1.علل مهاجرت ایرانیان به منطقه‌ی قفقاز چه بود؟
2.تحولات روسیه و قفقاز چه تأثیری بر مهاجران ایرانی داشت؟
3.فعالیت مهاجران ایرانی قفقاز تا چه اندازه بازتاب مبارزات احزاب انقلابی روسیه در منطقه قفقاز بود؟
فرضیه‌ی اصلی این پژوهش عبارت است از: مهاجران ایرانی قفقاز با حضور در این منطقه با اندیشه های جدید و انقلابی آشنا شدند. پس از پیدایش جنبش مشروطه‌خواهی و تکاپوهای آزادی‌خواهان در ایران، برخی از مهاجران نیز به این موج پیوستند تا سهمی در ترقی و پیشرفت جامعه داشته باشند. آنان عقاید انقلابی را به همراه اسلحه با خود به ایران آوردند و از طریق فعالیت‌هایی چون تأسیس احزاب و جمعیت ها، تشکیل گروه های فدایی و ترور مخالفان مشروطه، انتشار مطبوعات، پخش شب نامه¬ها و اقداماتی از این دست بر جریان مشروطه خواهی ایران تأثیرگذار بودند.
نویسنده در ادامه به پیشینه‌ی پژوهش پرداخته و برخی از پژوهش‌های انجام‌شده درباره‌ی مهاجرت ایرانیان به قفقاز و نقش آنان در انقلاب مشروطه ایران را مورد نقد و بررسی قرار داده است. آن‌گاه به معرفی منابع پژوهش پرداخته است.
روش پژوهش در این رساله توصیفی ـ تحليلی و شیوه‌ی گردآوری اطلاعات کتابخانه‌ای ـ اسنادی است. وی در بخش اول این پژوهش به علت¬یابی و تبیین زمینه¬ها و دلایل مهاجرت ایرانیان به منطقه قفقاز پرداخته و وخامت اوضاع اقتصادی ایران در دوره‌ی قاجار، رشد اقتصادی و صنعتی شدن قفقاز و کمبود نیروی کار در آن‌جا را از عوامل جذب مهاجران ایرانی به قفقاز برشمرده است. هم مرز بودن منطقه‌ی قفقاز با ایران، پیوندهای تاریخی و اشتراکات فرهنگی، مذهبی و زبانی ایرانیان به-ویژه مردم آذربایجان با اهالی قفقاز از دیگر عواملی است که در مهاجرت ایرانیان به این منطقه مؤثر بود.
نویسنده در بخش دوم، تأثیرات تحولات سیاسی را در قفقاز به‌ویژه انقلاب 1905م روسیه بر مهاجران ایرانی مقیم باکو مورد بحث قرار داده است. وی در نخستین فصل این بخش ابتدا به شکل‌گیری احزاب و جنبش های مخالف دولت تزارها پرداخته و سپس نفوذ آن احزاب را در میان روشنفکران و شکل گیری احزاب بومی و محلی مورد بررسی قرار داده است. جنبش های کارگری و تأثیر آن بر ایرانیان مهاجر و شکل¬گیری فرقه اجتماعیون عامیون و تاثیر آن بر ایرانیان مقیم قفقاز از دیگر قسمت‌های این فصل است.
نویسنده در بخش سوم رساله با مرور کوتاهی بر انقلاب مشروطه ایران، اقدامات مهاجران ایرانی قفقاز در سال‌های 1324 تا 1330ق را مورد بررسی کرده است. وی در فصل اول این بخش، به گسترش شعبه‌های حزب اجتماعیون عامیون در ایران و تشکیلات آن پرداخته و سپس برنامه‌های آن حزب را مورد بررسی قرار داده است. اجتماعیون عامیون و جنبش دهقانی، اجتماعیون عامیون و جنبش کارگری، فعالیت‌های اجتماعیون عامیون در مجلس شورای ملی، ترورهای سیاسی و در نهایت به توپ بستن مجلس شورای ملی توسط لیاخوف روسی و آغاز دوره‌ی استبداد صغیر دیگر قسمت‌های این فصل است. دومین فصل این بخش به فعالیت‌ها و برنامه‌های مهاجران ایرانی قفقاز در دوره‌ی استبداد صغیر اختصاص یافته و در آن، نقش مهاجران ایرانی قفقاز در قیام تبریز، اصفهان و گیلان علیه استبداد صغیر، فتح تهران و تشکیل مجلس شورای ملی و در نهایت اولتیماتوم روسیه و سرانجام مجاهدان قفقازی به تفصیل مورد بحث قرار گرفته است.

کلیدواژه‌ها:
انقلاب مشروطه، ‌ایرانیان مقیم قفقاز، مجلس شورای ملی، حزب اجتماعیون عامیون.

منبع :
تازه های نشر