العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
شنبه 4 آذر 1396  |   5 ربیع الاول 1439

 

...
شماره : 1572 تعداد بازدید : 36


نشانه‌شناسی گفتمانی جنسیت در رمان‌های فارسی معاصر(مطالعه‌ی موردی رمان‌های طوبی و معنای شب، جزیره‌ی سرگردانی، عادت می‌کنیم، سال بلوا، آزاده خانم و نویسنده‌اش و قصه‌ی تهمینه)

نوشته‌ی ندا کاظمی نوایی

این رساله توسط خانم ندا کاظمی نوایی برای دریافت مدرک دکتری در رشته‌ي زبان و ادبیات فارسی از دانشگاه الزهرا(س) در سال 1395 در 269 صفحه نگاشته شده است. استادان راهنما در تحقیق یادشده دکتر مهبود فاضلی و دکتر فرزان سجودی و استادان مشاور دکتر مریم حسینی و دکتر فرهاد ساسانی بوده‌اند، در فهرست منابع 168 منبع فارسی و منبع لاتین ذکر شده است.
در این پژوهش، رمان‌های طوبی و معنای شب از شهرنوش پارسی‌پور، جزیره‌ی سرگردانی از سیمین دانشور، عادت می‌کنیم اثر زویا پیرزاد، سال بلوا از عباس معروفی، آزاده خانم و نویسنده‌اش اثر رضا براهنی و قصه‌ی تهمینه از محمد محمدعلی به طور هدفمند با معیار کنش متفاوت شخصیت زنان در داستان‌ها و دیدگاه‌های متفاوت گفتمانی رمان‌ها نسبت به دنیای مردسالاری انتخاب شده‌اند. این تحقیق تلاش نموده، با استفاده از ابزارهای پژوهشی که دستور نقش‌گرای نظام‌مند هالیدی و به دنبال آن تحلیل انتقادی گفتمان از یک‌سو و نظریه‌ی فمینیسم در نقد ادبی از سوی دیگر است، به بخش‌ها و بزنگاه‌هایی از این رمان‌ها که دارای بار جنسیتی هستند و نیز بحث بازنمایی و تفاوت جنسیتی، چه به صورت آشکار و چه به صورت پنهان بپردازد.
رساله شامل: چکیده، فهرست مطالب، کلیات تحقیق، بدنه‌ي تحقيق در پنج فصل و فهرست منابع است.

پرسش‌‌های تحقیق عبارت است از:
1-نظام زبان چگونه از طریق ساختارهای نحوی، انتخاب های واژگانی و فنون بلاغی، نقش‌های جنسیتی را بازتولید می‌کند؟
2-کلیشه‌سازی از شخصیت‌های زن و تبدیل آن‌ها به دیگری و در نتیجه منزوی کردن آن‌ها با چه سازوکارهای زبانی و گفتمانی انجام می‌شود؟
3- نظام‌های نشانگی دیگر که از طریق نشانگی مضاعف با زبان بیان شده‌اند‎؛ مانند مناسبات مکانی و فاصله‌شناختی‏، پوشاک، ژست، متعلقات، چگونه ساختار سلسله مراتبی جنسیت را بازنمایی می‌کند؟
4-سازوکار بیانی نویسنده و اتخاد شیوه‌ی روایت چگونه به سوگیری در چالش گفتمان جنسیتی در رمان می‌انجامد؟
فرضیه‌های اصلی و فرعی تحقیق عبارت است از:
1-نظام زبان تحت سلطه‌ی نظام پدرسالار قرار دارد و این سلطه باعث می‌شود که به لحاظ گفتمانی، زنان با قاطعیت کمتری صحبت کنند، از ساختارهای مجهول استفاده کنند، در نوبت‌گیری در مکالمه کمترین حق را داشته باشند و حجم بیش‌تری از کلام به مردان اختصاص داده شود.
2-کلیشه‌های جنسیتی از طریق زبان جنسیت‌زده، تقسیم کار جنسیتی، انتخاب واژگانی و استعاره‌هایی که در ارتباط با بازنمایی تمایلات جنسی و روابط کلیشه‌ای قدرت در جامعه هستند، در متون بازتولید می‌شوند.
3-مکان‌های بازنمایی و فاصله‌شناختی در متون معمولاً به گونه‌ای است که شخصیت زن در محیط درونی و ایستا به تصویر کشیده می‌شود.
4-کارکردهای ایدئولوژیک و سوگیرانه‌ی روایت که از طریق القائات نویسنده و تکنیک‌هایی که او اتخاذ می‌کند، انجام می‌پذیرد، در شکل‌گیری گفتمان مردسالارانه و یا متقابلاً گفتمان مقاومت در برابر نظم پدرسالارانه تأثیر دارد.

اهداف تحقیق عبارت است از:
1.فهرست کردن راه‌هایی که جنسیت را به نحو متفاوتی در متون بازنمایی می‌کنند؛ به منظور تغییر این روش‌ها و رویکردها
2.دست‌یافتن به یک روش‌شناسی انتقادی در مطالعه‌ی رمان با استفاده از نظریه‌های انتقادی موضوع در حوزه‌ی تحلیل انتقادی گفتمان و نقد فمینیستی
رساله پس از چکیده و فهرست مطالب شامل پنج فصل است. فصل اول به کلیات تحقیق اختصاص یافته، فصل دوم با عنوان "پیشینه‌ی نظری و عملی" به تبیین مفاهیم مورد نظر تحقیق اختصاص یافته به طوری‌که ابتدا مفهوم گفتمان و تحلیل گفتمان در حوزه‌های گوناگونی چون نظریه‌ی فرهنگی، زبان‌شناسی و روان‌شناسی اجتماعی تبیین گردیده، پس از آن مفهوم هویت جنسی و جنسیت‌زدگی در زبان و فمینیسم و تقابل آن با نظریه‌ی گفتمان مورد واکاوی قرار گرفته است. در فصل سوم با عنوان "مبانی نظری پژوهش" مبانی نظری پژوهش، در سه لایه‌ی وجه‌نمایی، نشانه‌شناسی مکان و نیز واژگان از دستور نقش‌گرای هالیدی، کرس و ونلیوون، وارداف و سایر نشانه‌شناسان انتقادی استخراج و سپس در پرتو نظریه‌ی تحلیل انتقادی گفتمان سه‌وجهی فرکلاف تبیین شده است. در فصل چهارم با عنوان "تحلیل رمان‌ها" هر رمان به طور جداگانه تحلیل شده است. پژوهشگر برای هر رمان پس از معرفی بسیار کوتاه نویسنده و آوردن خلاصه‌ی رمان، تحلیل را در ابعاد وجه‌نمایی، مناسبات مکانی و واژگان انجام داده است. فصل پنجم که بخش پایانی تحقیق نیز می باشد، به نتیجه‌گیری مطالب رساله اختصاص یافته است.

کلیدواژه‌ها:
نشانه‌شناسی گفتمانی، وجه‌نمایی، مناسبات مکانی، استعاره، جنسیت، جنسیت‌زدگی، رمان معاصر فارسی.

منبع :
تازه های نشر