العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
پنج شنبه 30 شهریور 1396  |   -1 محرم 1439

 

...
شماره : 1528 تعداد بازدید : 233


تحلیل فضایل اخلاقی در الگوی سلوک: بررسی موردی مولی عبدالصمد همدانی‌

نوشته‌ي محمدرضا فتحی‌مهر

این پایان‌نامه توسط آقای محمدرضا فتحی‌مهر جهت دریافت درجه‌ی کارشناسی‌ارشد در رشته‌ی فلسفه و کلام اسلامی دانشکده‌ی الهیات، معارف اسلامی و ارشاد دانشگاه امام صادق(ع) در سال 1395 نگاشته شده است. آقای دکتر رضا اکبری سمت استاد راهنمای پایان‌نامه و آقای دکتر مهدی سپهری سمت مشاوره‌ی آن را داشته‌اند.
پایان‌نامه شامل چکیده، کلمات کلیدی، مقدمه، کلیات، فهرست مطالب، فهرست منابع، نتیجه‌گیری و بدنه‌ی تحقیق می‌باشد که در سه فصل با عناوين: «تحلیل مبانی سلوک اخلاقی در اندیشه‌ی مولی عبدالصمد همدانی»، «الگوی سلوک اخلاقی در اندیشه‌ی مولی عبدالصمد همدانی»و«تحلیل فضایل اخلاقی در الگوی سلوک مولی عبدالصمد همدانی» در 233 صفحه ارائه گرديده است.
روش گردآوری اطلاعات در این پژوهش، کتابخانه‌ای است.
در پایان‌نامه‌ی حاضر سعی بر آن است تا مهم‌ترین مبانی و مؤلفه‌های دیدگاه مولی عبدالصمد همدانی در الگوی سلوک بررسی شده و سپس مهم‌ترین فضایل و رذایلی که در این الگو، همدانی آن‌ها را مورد تحلیل قرار داده است، مشخص گردند.
در قسمت مقدمه به: طرح مسأله، سؤالات، فرضیات، روش، پیشینه و اهداف پژوهش اشاره شده است. کلیات شامل واژگان کلیدی و پیشینه‌ی مسأله می‌باشد.
سؤال اصلی پژوهش عبارت است از: «اخلاق در الگوی سلوکی مولی‌عبدالصمد همدانی دارای چه جایگاهی‌ است؟»

سؤال‌های فرعی پژوهش عبارتند از:
1.مهم‌ترین مبانی دیدگاه مولی عبدالصمد همدانی در الگوی سلوک چیست؟
2.مؤلفه‌های سلوک در اندیشه‌ی مولی عبدالصمد همدانی چیست؟
3.مهم‌ترین فضایل اخلاقی که مولی عبدالصمد همدانی در الگوی سلوک خود آن‌ها را مورد تحلیل قرار داده چیست؟

فرضیه‌های پژوهش عبارتند از:
1.مهم‌ترین مبانی که همدانی، الگوی سلوکی خود را بر اساس آن تبیین می‌کند عبارتند از: امکان وصول انسان به کمال مطلق وجود دارد، انسان می‌تواند قابلیت‌های بالقوه‌ی خود را فعلیت بخشد، در فعلیت بخشی به قابلیت‌ها، شناخت به ویژه شناخت مبدأ، مقصد و مسیر نقش اساسی دارد، خداوند در آسان‌سازی سلوک و برطرف کردن موانع نقش اصلی را ایفا می‌کند و پذیرش ولایت معصومین‌ شرط اصلی وصول به توحید است.
2.با توجه به استفاده از استعاره‌ی سلوک، مؤلفه‌های این الگو مبتنی بر مبدأ، مقصد، مسیر و راهبر است. لذا باید به مواردی هم‌چون تعریف و تعابیر مختلف از مبدأ و مقصد سلوک، وحدت یا تکثر راه، بهترین و نزدیک‌ترین راه، مقامات، مراتب و منازل سلوک، ضرورتِ داشتن استاد سلوکی، اقسام استاد سلوکی و در نهایت به رابطه‌ی مراد و مرید اشاره کرد.
3.پس از تبیین مبانی سلوک و هم‌چنین معرفی مؤلفه‌های سلوکی در دیدگاه همدانی، در قدم بعدی می‌توان تعریف ماهیت فضایل و رذایل اخلاقی، تبیین ملاک و معیار فضیلت یا رذیلت بودن، نقش محوری محبت در تحلیه‌ی فضایل و تخلیه‌ی رذایل و در نهایت بیان مهم‌ترین فضایل و رذایل مرتبط با این دیدگاه و تحلیل آن‌ها در الگوی سلوک را مورد بررسی قرار داد.

اهداف پژوهش عبارتند از: 
1.بررسی اندیشه‌های مولی عبدالصمد همدانی به عنوان یکی از بزرگان عرصه‌ی اخلاق عملی که کمتر به اندیشه‌های ایشان پرداخته شده است.
2.نظام اخلاقی اندیشمندان مسلمان و در صدر ایشان عرفا، توانایی بررسی موضوعات متعدد نوظهور در ساحت‌های گوناگون را بین سایر اندیشمندان، دارا می‌باشد. از جمله‌ی موضوعات مورد بحث در بین متفکرین مسأله‌ی اخلاق است. در این پژوهش سعی بر آن شده تا با رویکردی عرفانی قالبی تحت عنوان الگوی سلوکی اخلاق معرفی شده و مورد بررسی قرار گیرد.
3.الگوهای درون دینی برگرفته از میراث اندیشمندان مسلمان تلائم و سازگاری بیشتری با جهان بینی، فرهنگ و شرایط یک فرد مسلمان را دارد و از قابلیت بیشتری جهت پذیرش و به‌کارگیری آن در سطح عموم مردم جامعه برخوردار می‌باشد. هم‌چنین از طرف دیگر الگوهای دیگر اخلاقی که عموماً برگرفته از فرهنگ‌های سایر جوامع بوده به اندازه‌ی کافی معرفی گردیده است اما در عین حال خلأ نیاز به الگویی مناسب احساس می‌گردد تا جواب‌گوی انسان با عنوان خلیفه‌الله را در سنت الهی دارا باشد. لذا در این تحقیق سعی بر آن است که با پرداختن به اندیشه‌های این عارف نامی، الگویی کارآمد و متناسب با فرهنگ، دین و خصوصاً طبیعت انسان به عنوان موجودی متأله صورت پذیرد.
درقسمت اهمیت پژوهش آمده است: «آثار مولی عبدالصمد همدانی کمتر مورد توجه واقع شده و هیچ پژوهش مستقلی در خصوص ایشان نه در قالب پایان‌نامه و نه در قالب کتاب انجام نشده است. این نکته هنگامی برجسته‌تر می‌شود که بدانیم در بیش از ده‌ها مقاله و کتاب به برخی از گفته‌های ایشان ارجاع داده شده است که نشان از اهمیت اندیشه‌ی او دارد».
درفصل اول با عنوان «تحلیل مبانی سلوک اخلاقی در اندیشه‌ی مولی عبدالصمد همدانی» به مبانی پنج‌گانه‌ی الگوی سلوک عرفانی همدانی اشاره شده و از دل هر مبنا یک اصل هنجاری و روشی برای محقق کردن آن استخراج شده و جزئیات آن به صورت تفصیلی و تحلیلی مورد بحث قرار گرفته است.
درفصل دوم با عنوان «الگوی سلوک اخلاقی در اندیشه‌ی مولی عبدالصمد همدانی» پس از آوردن معنای سالک و سلوک عرفانی، مؤلفه‌های چهارگانه‌ی سلوک اخلاقی مولی عبدالصمد همدانی یعنی سالک (مبدأ)، مسیر، مقصد و راهبر مورد بررسی و شناسایی قرار گرفته و مطالبی مرتبط با هریک از اعضای این چهارگانه به صورت مجزا و تحلیلی ارائه شده است.
درفصل سوم با عنوان «تحلیل فضایل اخلاقی در الگوی سلوک مولی عبدالصمد همدانی» مفهوم اخلاق عرفانی بازشناسی شده و سپس مکتب اخلاق عرفانی از منظر فرا اخلاق مورد تحلیل قرار گرفته و سرشت داوری‌های اخلاقی و جایگاه محبت در نحوه‌ی گزینش و وصول به فعل اخلاقی بررسی شده است.

کلیدواژه‌ها:
مولی عبدالصمد همدانی، سلوک، اخلاق، الگو، محبت، فضایل و رذایل اخلاقی.

منبع :
تازه های نشر