سه شنبه 25 تیر 1398  |   12 ذی القعده 1440

 

...
شماره : 1676 تعداد بازدید : 185


مساجد خاستگاه گام اول و پيشران گام دوم انقلاب اسلامي؛جستاری در فرمايشات مقام معظم رهبري در بيانيه گام دوم انقلاب


محمد علي موظف رستمي
کارشناس ارشدمعاونت فرهنگی

مقدمه:
نقش و اثربخشی مسجد در شكل‌گيري و استمرار انقلاب اسلامي امري مبرهن و روشن بر همگان هست. نقش مسجد در شبکه‌سازی و انسجام‌بخشی نيروهاي انقلاب در مبارزه‌ای سخت و نفس‌گير در آغازين روزهاي جنبش اسلامي تحت رهبري حضرت امام (ره) امري ‌انکارناپذیر است. ركن ركين مسجد نه‌تنها بستر حركت خودجوش مردم انقلابي بوده است بلكه در ادامۀ پيروزي شكوهمند انقلاب نيز همواره اين عنصر اصلي را به همراه داشته و تکیه‌گاه و ستون آن در روند حيات معنوي و مادي و طي مراحل رشد و بالندگی تا دورۀ بلوغ مبدل شده است.
حال در مرحله گذر از گام اول و شروع حركتي نوين در مسير برداشتن گام دوم هستيم. برداشتن گام دوم همراه با بصیرت و آگاهی، با صدور بيانيۀ وزين و رهگشاي قائد و رهبر انقلاب همراه شده است. پس انتظار مي‌رفت كه در اين بیانیۀ نویدبخش نگاهي ويژه به امر مسجد كه خاستگاه گام اول انقلاب بوده است اشاراتي به عمل آيد كه خوشبختانه بخشي از آن اگرچه به‌اختصار و آشكار آمده است كه خود دنيايي از حرف‌ها و مطالب در آينده به همراه خواهد داشت ولي مفاهيم و مطالبي بسيار در ارتباط با نقش مساجد در اين بيانيه استنادپذیر است كه هرچند شايد در ظاهر، اسمي اختصاصاً با عنوان مسجد در آن ذكر نشده باشد.
اين نوشتار سعي دارد كنكاش و بررسي دقیق‌تری را در برخي از مفاهيم اين بيانيه دربارۀ موضوع مسجد و اهالي آن به عمل آورد؛ و نكاتي از ظرفيت و پتانسيل مسجد را در آن بازكاوي کند. با در نظر گرفتن اينكه مرحله دوم انقلاب كه مرحله‌اي برخوردار از بلوغ فكري و عقيدتي هست پخته‌تر و سنجيده‌تر از گام اول انقلاب، مسير روشن نقش‌ يابي و اعتلای جايگاه مسجد در تداوم انقلاب را بهتر می‌توان تبيين و تحليل نمود تا شايد حركتي ولو كوچك و در حد وسع و توان نگارنده باشد در تشريح اهداف عاليه مسجد كه در فحواي بيانيه حضرت ايشان قابل‌بیان و ذكر هست.
اميد است در گام دوم با بهره‌گيري اصولي و دقيق (توأم با خرد جمعی) از تجربيات و يافته‌هاي حاصل از ارزيابي كاركردهای مؤثر و نقش‌هاي ماندگار و اثربخش مسجد در طول گذشت چهار دهه از عمر انقلاب اسلامي، ضمن حركت در مسير دستيابي به مسجد طراز اسلامي، چارچوبي منطقي و برنامه‌‌اي هدفمند و عميق تدوين و تهيه شود تا شاهد منزلت و جايگاه مسجد درهم‌آمیختگی، هماهنگي و همكاري (بهره‌گيري از فضاي فيزيكي و معنوي مسجد به‌عنوان بستر اصلي فرآيند رشد و تعالي روزافزون نظام اسلامي) با ديگر عناصر و عوامل اثربخش در دسترسي سهل‌الوصول به آرمان‌ها و اهداف عاليه نظام مقدس جمهوري اسلامي بیش‌ازپیش و گذشته باشيم.
در ابتدا بايسته است به جمله‌اي که به‌صورت روشن در اين بيانيه در این خصوص آمده است اشاره ‌شود:
«مساجد و فضاهای دینی رونقی بی‌سابقه گرفت. صف نوبت برای اعتکاف از هزاران جوان و استاد و دانشجو و زن و مرد و صف نوبت برای اردوهای جهادی و جهاد سازندگی و بسیج سازندگی از هزاران جوان داوطلب و فداکار آکنده شد.» در راستاي فرمايشات مقام معظم رهبري در همين خصوص لازم است ذكر شود كه تعدادي زيادي از برنامه‌هاي معنوي كه پيش از انقلاب هيچ سابقه‌اي از آن در سطح مساجد وجود نداشته و اگر هم بود بسيار اندك و شایان ‌توجه نبوده است و در طي اين چهار دهۀ انقلاب احياء و عملياتي شده‌اند. تنها در حوزۀ دعا و نيايش می‌توان برنامه‌هايي؛ چون دعاي عرفه، اعتكاف، دعاي از بعيد، زيارت عاشورا، دعاي توسل، دعاي كميل، دعاي ندبه و ... را نام برد که شاهد اجراي هزاران برنامه و با حضور خيل كثيري از مؤمنان به‌ویژه از قشر نوجوان و جوان در سطح مساجد كشور بوده‌ایم. در ادامه تنها به يك برنامه معنوي اعتكاف اشاره مي‌كنم: تعداد معتكفان از 16500 نفر در سال 1374 به بيش از 495434 نفر در سال 1388 و تعداد مراكز محل اعتكاف از 100 مركز در سال 1374 به بيش از 1500 مركز در اين سال افزایش‌یافته است. اگر دقتي به آمار معتکفان در طي اين سال‌ها داشته باشيم درخواهیم يافت كه در تمامي اين دوران، از رشدي بين 15 تا 30 درصد برخوردار بوده است؛ و آمار همين مراسم حسنه اعتكاف در سال گذشته (1396)به ميزان قريب به 800 هزار نفر افزايش نشان مي‌دهد.
همچنين در ديگر فرازهاي اين بيانيه، مطالبي وجود دارد كه برداشتن گام عملي در اجراي منويات رهبري بدون در نظر گرفتن جايگاه مسجد و بهره‌گيري از فضاي آن عملاً دسترسي به آن با مشكل مواجه خواهد شد. از آن میان ذیلاً:
- « ... تنها انقلابی است که یک چلّه‌ی پُرافتخار را بدون خیانت به آرمان‌هایش پشت سر نهاده و در برابر همۀ وسوسه‌هایی که غیرقابل مقاومت به نظر می‌رسیدند، از کرامت خود و اصالت شعارهایش صیانت کرده و اینک وارد دومین مرحلۀ خودسازی و جامعه پردازی و تمدّن‌سازی  شده ‌است ...»؛مقام معظم رهبري مطلع و سرآغاز حركت در مسير دوم را ورود انقلاب اسلامی به دومین مرحلۀ خودسازی، جامعه پردازی و تمدن سازی می‌دانند كه جايگاه و يكي از وظايف ذاتي و ریشه‌ای و اصلي مسجد، تبيين و عمل به همين موضوع هست و بستر انجام اين مهم در مسجد فراهم است. همچنين يكي از محورهاي اصلي مباحث مطرح شده توسط مبلغان ديني و روحانيان در مساجد و نيز منابع كه در بيان موعظه و خطابه سخنراني در مسجد انجام می‌گیرد با محوريت خودسازي كه زمينه ورود ترويج اين مهم به درون جامعه هست و درنهايت این امر مقدمۀ تمدن سازي با نگرش اسلامي در دنياي آينده خواهد بود.
-«برای برداشتن گام‌های استوار در آینده، باید گذشته را درست شناخت و از تجربه‌ها درس گرفت»؛
تجربۀ والايي كه مساجد در طول اين چلۀ انقلاب در اختيار ما نهاده‌اند این است كه هر جا مسجد به‌عنوان محور برنامه‌ها و فعاليت‌هاي ما قرارگرفته از ضريب موفقيت بالايي برخوردار شده است و در اکثر بحران‌های طبيعي و اجتماعي و ... مسجد نخستين نهادي بوده‌ است كه در رفع بحران به وجود آمده و تسهيل سازي امور، پیش‌قدم شده و با عنايت به جایگاهی كه اين مكان مقدس در ميان عامه مردم دارد شاهد مشاركت فعالانۀ آحاد جامعه در برنامه‌هاي پيش رو و تدارك شده از طرف مسجد در مواجهه با مشكلات بوده‌ايم.
ازاين‌رو لازم است از اين تجربۀ ارزشمند نهاد مسجد در تبيين و عملياتي نمودن اهداف و وظايف تعریف‌شده در گام دوم انقلاب نهايت بهره‌برداري و استفاده به عمل آيد. گمان مي‌رود يكي از دلايل  درخور ‌اعتنا در نبود دسترسي کامل به اهداف عاليه تبيين شدۀ انقلاب در طي اين چهار دهه، كم توجهي به خاستگاه اصلي اين انقلاب، یعنی مساجد كه سرشار از پتانسيل و ظرفيت‌های شگفت‌انگیز هستند، بوده باشد.
- «مدیریت‌های جهادی الهام گرفته از ایمان اسلامی و اعتقاد به اصل «ما می‌توانیم» که امام بزرگوار به همۀ ما آموخت، ایران را به عزت و پیشرفت در همۀ عرصه‌ها رسانید»؛
به‌طورقطع مي‌توان گفت مسجد اولين نهادي بود كه حتي قبل از انقلاب شعار «ما می‌توانیم» را به واقعيتي ملموس تبديل كرد و آن زماني كه هيچ یک از تئوریسین‌های برجسته نه‌تنها در ايران بلكه خارج از كشور نیز فكر سرنگوني رژيم شاه را باور و پیش‌بینی نمی‌کردند؛ مساجد با تشكيل هسته‌های متشكل از نيروهاي انقلابي بر اين تفكر غلط خط بطلان كشيد و «ما می‌توانیم» را در عمل به اثبات رساند.
نماد «ما می‌توانیم» جوان‌هایی هستند مؤمن و متعهد كه اکثریت‌قریب‌به‌اتفاق آن‌ها از پرورش‌یافتگان دامان همين مساجد بوده و مساجد با تزريق و تقويت روحيۀ خودباوري و تعهد به اين عزيزان اين نسل پرشور را وارد عرصه‌هاي مختلف در جامعه اسلامي نموده و آن‌ها نيز با برداشتن گام‌های عملي و اعتقاد قلبي به درون‌زا بودن رشد همه‌جانبۀ توسعه كشور، تحقق شعار «ما می‌توانیم» را به منصه ظهور رساندند.
-«مشاركت مردمي را در مسائل سیاسی مانند انتخابات، مقابله با فتنه‌های داخلی، حضور در صحنه‌های ملّی و استکبارستیزی به اوج رسانید و در موضوعات اجتماعی مانند کمک‌رسانی‌ها و فعالیت‌های نیکوکاری که از پیش ‌از انقلاب آغاز شده بود، افزایش چشمگیر داد. پس ‌از انقلاب، مردم در مسابقۀ خدمت‌رسانی در حوادث طبیعی و کمبودهای اجتماعی مشتاقانه شرکت می‌کنند.»
يكي از ويژگي‌هاي مسجد از آغاز شکل‌گیری آن از صدر اسلام تابه‌حال جاري بودن سنت حسنه مشاركت فعالانه مردم در تمام مراحل آن؛ از آن گونه تهيه زمين و ساخت مسجد، اجراي برنامه‌هاي متنوع و نيز تأمين هزينه‌هاي جاري و برنامه‌اي و ... بوده است. بعد از انقلاب اسلامي نيز علاوه بر نوع مشاركت‌هايي كه قبل از انقلاب صورت مي‌گرفت فعاليت‌ها و برنامه‌هاي جديدي همچون حضور فعال در امور سياسي و انتخابات (اعلام برنامه كانديداها در مساجد و نيز قرار دادن صندوق آرا در آنجا) و اجراي ويژه‌برنامه‌ها و موضع‌گيري‌های سیاسی در مواجهه با تحولات داخلي، منطقه‌ای و جهاني و استمرار مبارزه با استكبار جهاني، افزايش چشمگير حجم كمي و كيفي امكانات جمع‌آوری‌شده از سوي مساجد در كمك و پشتيباني از مناطق آسیب‌دیده از حوادث طبيعي و كمك به مستمندان و مساكين، رفع مشكلات مبتلابه برخي از مردم نيازمند و بسياري موارد ديگر از اين نوع فعالیت‌های مشاركتي (كه به جهت جلوگيري از اطاله كلام از ذكر آن‌ها خودداري مي‌شود) مؤيد نقش مشاركت آميز گستردۀ اهالي مؤمن در بستر مساجد در طول چهار دهه از عمر انقلاب اسلامي بوده است.
- نماد پر ابهت و باشکوه و افتخارآمیز ایستادگی در برابر قلدران و زورگویان و مستکبران جهان و در رأس آنان آمریکای جهان خوار و جنایت‌کار، روزبه‌روز برجسته‌تر شد.»
اگر به فضاي عمومي جرياني كه به شكلي مستمر و هدفمند در تمام این چهل سال، عَلَم مبارزه با استكبار را بااقتدار برافراشته نگه‌داشته نظري دقيق داشته باشيم درخواهیم يافت كه عقبه و ريشه اين جريان برخاسته از فضاي مسجد است كه در قالب وعظ و سخنراني و صدور بيانيه و راهپيمايي و ... همراه با ترغيب آحاد جامعه به‌ویژه اهالي مسجد صورت مي‌گيرد. این امر موجب شده است تا مسجد به نماد ايستادگي و تسلیم‌ناپذیری و صیانت و پاسداری از آرمان‌های انقلاب اسلامي مشهور شود.
-«مهم‌ترین ظرفیت امیدبخش کشور، نیروی انسانی مستعد و کارآمد با زیربنای عمیق و اصیل ایمانی و دینی است ... و جمع چشمگیر جوانان محقق و اندیشمندی که به آفرینش‌های علمی و فرهنگی و صنعتی و غیره اشتغال دارند؛ این‌ها ثروت عظیمی برای کشور است که هیچ اندوختۀ مادی با آن مقایسه نمی‌تواند شد.»
ظرفيت و توانمندي بالاي مسجد در تربيت صحيح و هدفمند اهالي و مخاطبانش امري به‌وضوح مشخص و ‌انکار نشدنی است. زمينه‌هاي كشف و رشد استعدادهاي نوجوانان و جوانان با به‌کارگیری آن‌ها در فعاليت‌هاي متنوع و متكثر مرتبط با حوزه فعاليت‌هاي مسجد دارد - خوشبختانه از گستردگي زيادي نيز برخوردار است- بر همگان روشن است؛ و اين مهم با نهادينه‌سازي اين روند رشد و تقويت استعدادها تا مراحل دانشگاهي و حتي زمان پذيرش مشاغل نيز ادامه دارد. يكي از رموز موفقيت پرورش نيروي مستعد انساني در مسجد اين است كه مساجد علاوه بر فراهم‌سازي زمينه‌هاي مشاركتي آن‌ها در فعاليت‌هاي اجرايي در آن، برنامه‌ آموزش‌هاي غیررسمی نيز هست كه مساجد در كنار آموزش رسمي وزارت آموزش‌وپرورش، به آن‌ها ارائه می‌دهند و اين امر موجب آموزش و يادگيري مضاعف و گسترده و فراگيرتر شده است؛ به همين دليل است كه مسجدي‌ها اطلاعات و آگاهي‌هايشان همواره افزون‌تر از غير مسجدي‌ها است. امروزه اگر نگاهي به اصالت و گذشته نخبگان و اشخاص موفق در آفرينش آثار در حوزه‌هاي مختلف علمي، فرهنگي و صنعتي داشته باشيم، مشخصاً به افراد زيادي از اين عزيزان برخورد خواهيم كرد كه حضوري فعال (در اوان نوجواني و جواني) در مسجد داشته و پرورش‌یافته اين مكان مقدس هستند. اميد مي‌رود اين پتانسيل عظيم مساجد در تربيت و پرورش نيروهاي مستعد انساني در گام دوم افزون‌تر و جامع‌تر شود.
-«اما پیش از همه‌چیز، نخستین توصیۀ من امید و نگاه خوش‌بینانه به آینده است. بدون این کلید اساسیِ همۀ قفل‌ها، هیچ گامی نمی‌توان برداشت.»
يكي از نكات مهمي كه هموار در امر تعليم و آموزش مفاهيم ديني توسط متوليان مسجد به اهالي آن ارائه مي‌شود تزریق و نهادینه‌سازی فضاي اميد به آينده است كه ريشه و اصل اين مهم در موضوع انتظار فرج و نگاه امیدبخش به رهايي مستضعفان مظلوم از ظلم و ستم استكبار و ظالمان هست. همچنان که در آيۀ 5 از سورۀ قصص اين نويد به مؤمنان از سوي خداوند متعال داده‌شده است: «وَ نُرِيدُ أَنْ نَمُنَّ عَلَي الَّذِينَ اسْتُضْعِفُوا فِي الْأَرْضِ وَ نَجْعَلَهُمْ أَئِمَّه وَ نَجْعَلَهُمُ الْوارِثِينَ»؛ ما می‌خواهیم بر مستضعفان زمین منت نهیم و آنان را پیشوایان و وارثان روی زمین قرار دهیم‌. موضوع انتظار و اميد در ميان مسلمانان به‌ویژه تشيع از جایگاه ويژه‌اي برخوردار است؛ به‌خصوص بيان اين نكتۀ مهم ضروري است كه يكي از مکان‌های اصلي ترويج تفكر اميد و انتظار مساجد هستند. ذكر مكرر و روزانۀ دعاي فرج در مسجد امري بديهي و روشن است كه اين امر نقش بسزايي در نهادینه‌سازی فرهنگ انتظار و اميد در ميان اهالي مسجد و درنهایت در تمام سطوح و لايه‌هاي جامعه داشته و همواره نگرش و نگاه خوش‌بینانه‌ای را در فضاي جامعه اسلامي رونق و گسترش خواهد داد. جز مسجد كمتر مكاني را می‌توان يافت كه خميرمايه و ظرفيت اين مسئلۀ مهم را داشته باشد و بستر امیدبخشی را در ميان مردم فراهم و مهيا سازد.
  توصیه‌هاي مهم مقام معظم رهبري در بيانيه گام دوم انقلاب:
-«علم و پژوهش: دانش،‌ آشکارترین وسیلۀ عزت و قدرت یک کشور است ... ولی اینک مطالبۀ عمومی من از شما جوانان آن است که این راه را با احساس مسئولیت بیشتر و همچون یک جهاد در پیش گیرید. سنگ بنای یک انقلاب علمی در کشور گذاشته‌شده و این انقلاب، شهیدانی از قبیل شهدای هسته‌ای نیز داده است. به پا خیزید و دشمن بدخواه و کینه‌توزرا که ازجهاد علمی شما به شدت بیمناک است ناکام سازید.»
همچنان که مي‌دانيم دين اسلام از دو بال علم و معرفت برخوردار بود؛ به همین دلیل رسول گرامي اسلام (ص) بيش از همه نظامات اجتماعى جديد و قديم و همۀ اديان و شرايع، مسلمانان را به فراگيرى علم و دانش تشويق و ترغيب نموده و براى پى‏ريزى فرهنگ و تمدنى قوى، تحصيل علم را بر هر زن و مرد مسلمان واجب كرده است. در اين ميان محل پايه‌گذاري و پرواز اين دو عنصر از آغاز تابه‌حال مسجد بوده است. اين روند پس از پيروزي انقلاب اسلامي شكلي فزون‌تر ونیز ابعادي گسترده‌تر به خود گرفته است؛ و طرح مباحث معرفتي و علمي در قالب آموزش‌هايي براي عموم ارائه ‌شده است. تأسيس صدها كتابخانه شبستاني و باز و عمومي در سطح مساجد و ورود ده‌ها هزار كتاب و محتواي علمي در زمينه‌هاي مختلف مرتبط، تشكيل هزاران حلقه علمي به خصوص با شركت نوجوانان و جوانان، بناي ده‌ها سالن مطالعه، اجراي چندين پروژه مطالعاتی و پژوهشي با همكاري نخبگان و انديشمندان فعال مسجدي و تشكيل بيش از24 هزار كانون فرهنگي و هنري در جوار مساجد با عضوبيت بيش از 2 ميليون نوجوان و جوان و ... همگي نشان از جهاد علمي فراگير در گستره مساجد كشور در طول چهار دهه از انقلاب اسلامي دارد.

- معنویت و اخلاق: معنویت به معنی برجسته کردن ارزش‌های معنوی از قبیل اخلاص، ایثار، توکل، ایمان در خود و در جامعه است و اخلاق به معنی رعایت فضیلت‌هایی چون خیرخواهی، گذشت، کمک به نیازمند، راست‌گویی، شجاعت، تواضع، اعتمادبه‌نفس و دیگر خلقیات نیکو است. معنویت و اخلاق، جهت دهندۀ همۀ حرکت‌ها و فعالیت‌های فردی و اجتماعی و نیاز اصلی جامعه است؛ بودن آن‌ها، محیط زندگی را حتی با کمبودهای مادی، بهشت می‌سازد و نبودن آن حتی با برخورداری مادی، جهنم می‌آفریند.
از ميان كاركردهاى متنوع مساجد، كاركرد عبادي (معنوي) و اخلاقي از اصلی‌ترین آن‌ها محسوب مي‌شود؛ چراکه نقش مسجد به‌عنوان جايگاهي عبادي و محلى براى پرستش و سجده و كرنش در مقابل پروردگار بزرگ است؛ بنابراين اصولاً ساختار معنوى و محتوايى كاركردهاى مسجد به‌گونه‌ای است كه نهايتاً به بارورى اخلاقى و روحى و اخلاص و طهارت نفس انسانى مى‏انجامد. يكي از ويژگي‌هاي مسجد بعد از انقلاب اسلامي، احيای مجدد بسياري از كاركردهاي فراموش‌شده بود كه كاركرد اخلاقي و معنوي يكي از آن‌ها هست. طي گذشت چهل سال از انقلاب بسياري از واژه‌هاي اخلاقي و معنوي چه در كوران انقلاب و چه در دوران دفاع مقدس تقویت‌شده و به منصه ظهور رسيده است كه دلايل و ريشۀ‌ مفاهيمي همچون ايثار، ازخودگذشتگی، ايمان و اخلاق‌مداری و ارزش‌مداری غالباً در فضاي مساجد هست.
- «اقتصاد: اقتصاد یک نقطۀ کلیدیِ تعیین‌کننده است. اقتصاد قوی، نقطۀ قوت و عامل مهم سلطه ناپذیری و نفوذناپذیری کشور است و اقتصاد ضعیف، نقطۀ ضعف و زمینه‌‌ساز نفوذ و سلطه و دخالت دشمنان است. فقر و غنا در  مادیات و معنویات بشر، اثر می‌گذارد.»
مهم‌ترین تأثیر مسجد در حوزۀ اقتصادي كه از عمق اثربخشي بالایی برخوردار است بيشتر از طريق موعظه و نصيحت و نيز بيان احكام خریدوفروش و انجام كارهاى اقتصادى صورت مى‏گيرد و نيز تأكيد فراوان حضرت رسول اكرم (ص) و ائمه هدى‏ (ع) مبنى بر رعايت انصاف و عدالت در انجام معاملات و نيز انجام دادن كار اقتصادى فقط باهدف رضايت خداوند و رفع حوائج و نياز مسلمانان و نه در نظر گرفتن انگيزه مادى و سودجويانه بوده است که همۀ این‌ها زمينه‏هايى در جهت ايجاد رقابت سالم و تأثير درروند معاملات و كارهاى اقتصادى هستند. توجه وافر به همين رويكرد اقتصادي مسجد را بعد از انقلاب بيش از گذشته شاهد بوده‌ايم. در اين دوران به‌ویژه در فضاي مسجد شاهد عنايت جدي و سفارش مؤكد مبلغان و سخنرانان به بحث كار اقتصادي سالم براي عموم مخصوصاً اهالي مسجد بوده‌ايم. در كنار اين رويكرد نرم‌افزاري و معنويت افزاي مسجد، شاهد اقدامات عملي در بحث اقتصاد مقاومتي و عملياتي شدن كارهاي جهادي هستیم كه بخش عمده آن با محور اقتصاد خرد و محلي است توسط نوجوانان و جوانان بسيجي كه پايگاه اصلي آن‌ها در مساجد هست و عمده‌ترين هدف آن تقويت اقتصاد كشور و كاهش فقر بوده است.
- «عدالت و مبارزه با فساد: این دو لازم و ملزوم یکدیگرند.»     
توجه به موضوع عدالت در فضاي مسجد آن‌قدر مهم است كه در احكام اسلامي يكي از شرايط اصلي امام جماعت را برخورداري از عدالت مي‌دانند. همين امر مهم خود زمينه‌اي براي بسط نگاه عدالت محور در ديگر فعاليت‌ها و برنامه‌هاي مساجد است. پرداختن به مسئلۀ عدالت يكي از معيارها و موضوعات مهم در ميان آموزه‌هاي ديني است كه عمدتاً در فضاي مسجد توسط مبلغان و واعظان طرح و بحث مي‌شود. در طول چهل سال بعد از انقلاب با توجه به حاكميت نگاه ديني، مقولۀ عدالت بسيار جدي‌تر از گذشته در محيط مساجد به ميان گذاشته‌شده است. شايد يكي از دلايل عمده در گسترش نسبي مباحث مربوط به عدالت در ميان جامعه طرح اوليه آن در مساجد باشد. شايان توجه است كه به هر میزان عدالت در جامعه بسط و گسترش يابد پديده زشت و مذموم فساد نيز روند كاهشی خواهد داشت. همواره جريان عدالت و مبارزه با فساد از محيط و دايرۀ مسجد به ديگر سطوح و لايه‌هاي جامعه نفوذ و گسترش مي‌يابد.
- استقلال و آزادی: استقلال ملی به معنی آزادی ملت و حکومت از تحمیل و زورگویی قدرت‌های سلطه‌گر جهان است؛ و آزادی اجتماعی به معنای حق تصمیم‌گیری و عمل کردن و اندیشیدن برای همۀ افراد جامعه است؛ و این هر دو ازجملۀ ارزش‌های اسلامی‌اند و این هر دو عطیۀ الهی به انسان‌هایند و هیچ‌کدام تفضل حکومت‌ها به مردم نیستند.»
با اهتمام به اينكه كانون و هستۀ اوليه شكل‌گيري و انتشار شعار معروف «استقلال، آزادي، جمهوري اسلامي» كه از سوي رهبران انقلاب ترسيم و ريل‌گذاري شده و توسط انقلابيون در زمان جنبش اسلامي مردم ايران سر داده مي‌شد از فضاي مساجد بود به‌تبع حفظ و استمرار و نيز برداشتن گام‌هاي عملي در راستاي نهادينه‌سازي و تعميق بخشي آن بعد از پيروزي انقلاب نيز كماكان بر عهده همان نيروهاي انقلابي جريان سازي مي‌شود. همچنان که شاهديم در تمام اين چهل سال همواره اين شعار از سوي راهپيمايي‌هاي هدایت‌شده از مساجد كشور در مناسبت‌های مختلف مكرر يادآوري شده است كه گواهي بر پايايي و مانايي اين شعار كه برخاسته از آرمان‌هاي اصيل انقلاب و نيز هم‌راستا با منويات بنیان‌گذار جمهوري اسلامي ايران حضرت امام خميني (ره) هست.
- سبک زندگی: سخن لازم دراین‌باره بسیار است. آن را به فرصتی دیگر وامی‌گذارم و به همین جمله اکتفا می‌کنم که تلاش غرب در ترویج سبک زندگی غربی در ایران، زیان‌های بی جبران اخلاقی و اقتصادی و دینی و سیاسی به کشور و ملت ما زده است؛ مقابله با آن، جهادی همه‌جانبه و هوشمندانه می‌طلبد که باز چشم امید در آن به شما جوان‌ها است.»
با عنایت به ذکر مطالب اشاره شده و قبول جایگاه بلند و رفیع دین اسلام در ارائه بهترین و جامع‌ترین سبک زندگی برای جوامع انسانی جهت دستیابی به اهداف عالیه الهی و انسانی ترسیم‌شده برای کمال و سعادت بشر، انتخاب مسجد به‌عنوان بستر و پایگاه ارائه‌کننده و مروج و بسط دهنده سبک زندگی برگرفته از آموزه‌ها و مفاهیم اسلامی ‌انکار ناپذیر و بدون چشم‌پوشی است؛ چراکه هم‌زمانی تأسیس مسجد و تشکیل جامعۀ اسلامی با هجرت آن حضرت در مدینه، همواره نشان از نقش بی‌بدیل آن در نهادینه‌سازی و تعمیق بخشی رفتارهای دینی برای تازه‌مسلمانان مهاجر و انصار و نیز تشریح سبک نوین زندگی و حیات اسلامی و همچنین تغییر رفتارها و شیوۀ زندگی جاهلیت و غیردینی است.
همچنان که شاهد بودیم در طول گذشت چهار دهه از انقلاب شکوهمند اسلامی، مساجد علاوه بر اینکه نقش خود را به‌عنوان یک‌نهاد موفق اجتماعی در طول حیات ارزشمند خویش به‌خوبی ایفا نموده‌اند بلکه به‌صورت فردی نیز زمینۀ تمسک و بهره‌مندی از رفتارهای اجتماعی، شخصی و خانوادگی و همچنین بهره‌مندی از سبک و سیاق زندگی معنوی و اسلامی در این امور را از طریق مبلغان، روحانیان و عالمان وارسته دینی در قالب سخنرانی، وعظ و خطابه در منابر مساجد فراهم کرده‌اند که یکی از عناصر و اجزای مهم مساجد در انتقال پیام‌ها محسوب می‌شوند. علاوه بر آن، عمده محتوای متون و منابعی که توسط آنان بهره‌برداری می‌شد آیات، احادیث و روایات برگرفته از سخنان گهربار پیشوایان، بزرگان و عالمان دینی است و بسیاری از این مباحث به امور مربوط به سبک و شیوۀ زندگی یک فرد مسلمان و چگونگی برگزیدن رفتاری مناسب و شایسته برای زندگی در یک جامعۀ اسلامی هست که در فضای مسجد انجام می‌گرفت.

منبع :
........

رمان معاصر ايران، گذشته، حال و آينده

پایگاه داده های فرهنگی دینی

نشرنامه

دبیر خانه اجلاس دو سالانه بررسی ابعاد وجودی حضرت مهدی عج

کتابخانه معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبلیغات اسلامی

لینک مدارس صدرا

لینک های مرتبط

نمايشگاه چشم اندازايران اسلامي ،درافق 1404درمجلس شوراي اسلامي