پنج شنبه 4 بهمن 1397  |   16 جمادی الاول 1440

 

...
شماره : 1656 تعداد بازدید : 65


محدثه اهل‌بیت(علیهم‌السلام)بازخوانی سیرة تبلیغی حضرت معصومه(سلام الله علیها)



امیرمحسن عرفان

ضرورت سیره‌شناسی
شناخت اصول، روش‌ها و سبک‌های گوناگون افراد در رفتار و کردارشان را «سیره‌شناسی» می‌نامند. سیره‌شناسی در حقیقت رفتارشناسی است.
لزوم بررسی و شناخت سیرة تبیلغی حضرت معصومه(سلام الله علیها)، ریشه در کمال‌جویی دارد و از نیاز انسان به اسوه برخاسته است. این نیاز فطری انسان است، تا آنجا که گفته‌اند: انسان بدون اسوه، راه به سوی کمال نخواهد برد. انسان برای ره‌یابی به سرمنزل مقصود و دست یافتن به کمال مطلوب، در جست‎وجوی اسوه‌هایی برای پیروی از آنها و گرفتن سرمشق برمی‌آید و اگر در شناخت الگوها دچار خطا و لغزش شود، گمراه می‎شود و ممکن است به الگوهایی دست یابد که با ظاهری فریبنده، خود را رهبر و مقتدای جامعه ساخته‌اند و آن‎گاه با پیروی از آنها گرفتار انحراف شوند و در نتیجه، به جای تکامل، حضیض ذلت سقوط کنند.
آنچه با عنوان «سیرة تبلیغی حضرت معصومه(سلام الله علیها)» در پی می‌آید، سیری است در شیوه‌ها و طریقت تبلیغی حضرت معصومه(سلام الله علیها) که می‌سزد نمونه‌هایی ذکر شود تا باز نماید این بانوی کرامت، با چه منش و رفتاری از بنیان‌های اساسی و اعتقادی خویش دفاع کرده است.

مؤلفه‌های سیرة تبلیغی حضرت معصومه(سلام الله علیها)
1-زمانة آگاهی
در طول حکومت بنی‌امیّه و بنی‌عباس، دوستداران اهل‌بیت(علیهم السلام) در سختی و رنج مضاعفی به سر می‌برند. اختناق به حدی بود که هیچ‌کس حق نقل روایتی در فضیلت اهل‌بیت(علیهم السلام) نداشت. آنان برای فرار از تنگناهای موجود و گسترش فضایل اهل‌بیت(علیهم السلام) بارها هجرت کرده یا به زندان افتاده و شکنجه شده بودند.
در آن روزگار سیاست بدون امامت و ولایت تفسیر می‌شد یا بودند متحجرانی که امامت را ابزاری برای سیاست‌ورزی می‌دانستند، اما در نگرش حضرت معصومه(سلام الله علیها)، امامت و ولایت جلوه‌ای دیگر می‌یافت.
در میان راویان حدیث، حضرت فاطمه معصومه(سلام الله علیها) با توجه به شناخت محیط سیاسی و اجتماعی خود با درایت و تیزهوشی ذاتی در جهت حفظ سرچشمة زلال نبوی، در مسیر امامت گام برمی‌داشت. شهرت آن حضرت به «محدثه» از همین رو بوده است. مؤلف کتاب «اعلام النساء المؤمنات» حضرت فاطمة معصومه (سلام الله علیها) را از جمله راویان احادیث بزرگوارشان معرفی کرده‌اند.1
در روزگاری آن حضرت به «محدثه» شهرت می‌یابد که حکومت بنی‌عباس تلاش فراوانی برای از بین بردن راویان و محدثان داشته و در گذر زمان تعداد بسیاری از راویان راستین و بیان‌کنندة احادیث نبوی در مقابل تیغ خصم از بین رفته‌اند. این چنین حضرت معصومه(سلام الله علیها) برای توسعه و نشر معارف اسلامی می‎کوشید، چنان‎که آن احادیث را که بدون واسطه از پدر و مادر خویش گرفته بود بیان می‎فرمود تا عقاید ناب محمدی(صلی الله علیه و آله و سلم) و معرفت اهل بیت(علیهم السلام) را در جامعه بگستراند.
حضرت معصومه(سلام الله علیها) در مناسبت‌های گوناگون، حدیث غدیر و منزلت و دیگر فضایل اهل بیت(علیهم السلام) را نقل می‌کردند.2 نقل حدیث غدیر و حدیث منزلت ترسیم‌ کنندة نقش امامت در جامعه‌ای است که افکار انحرافی و التقاطی، کاملاً در جامعه ریشه دوانده است.

2. بصیرت و روشن‌بینی
حضرت معصومه(سلام الله علیها) اندیشه‌ای بسیار متفاوت از اندیشه‌ و بینش و روش رایج مردم زمانه و روند جامعه و روزگارش داشت. ویژگی‌ منحصر به فرد این بانو، بصیرت و بینش است که با نگاه به فراز و نشیب‌های زندگی ایشان، به روشنی جلوه‌گر است.
مأمون عباسی با ظرافت خاصی کوشید تا وانمود کند که در پیشنهاد ولی‎عهدی به امام رضا(علیه السلام)، خلوص نیت دارد و از سر اعتقاد به علویان و نیز علاقة وافری که به امام رضا(علیه السلام) دارد دست به این کار زده است. ظاهرسازی مأمون به اندازه‌ای ماهرانه انجام گرفت که حتی بعدها در مسئلة شهادت امام، آن‌گونه که اربلی به سید بن طاووس نسبت داده و خود نیز تمایل آشکاری به آن نشان داده، مأمون مبرّا دانسته شده و یک فرد شیعه یا متمایل به امام شناسانده شده است.3 به هر روی مأمون عباسی برای مشروعیت جلوه دادن حکومتش و نظارت بر فعالیت‌های آن حضرت و خاموش کردن قیام‌های علویان به این کار دست زد.
اما حرکت حساب شدة حضرت معصومه(سلام الله علیها) از مدینه به سمت طوس، صفحه‌ای درخشان از عمق بصیرت و روشن‌بینی آن حضرت است که در شرایط حساس آن دوران این وظیفه را به خوبی انجام داد. برخورد خشن مأموران حکومت بنی‌عباس با کاروان حضرت معصومه(سلام الله علیها) در ساوه و شهادت برادران آن حضرت و مسموم شدن ایشان، تبلیغات بنی‌عباس در اعطای ظاهری مقام ولی‎عهدی به امام رضا(علیه السلام) را نقش بر آب کرد.
انتخاب قم، در بحرانی‌ترین شرایط و سخت‌ترین وضعیت‎ها که خویشان و برادرش در آن وضعیت به شهادت رسیدند و خود هم از بیماری و اندوه رنج می‌برد نشان دیگری از بصیرت و دوراندیشی اوست.

3. علم و دانش
با نگاه به شرایط آن روزگار جهان عرب و نیز با توجه به اسارت و محرومیت کامل «زن» از حقوق انسانی و اجتماعی در آن روزگار، سخنی از توانمندی‌های علمی این بانوی خرد و اندیشه اهمیتی دوچندان می‌یابد.
عده‌ای از شیعیان امام کاظم(علیه السلام) به انگیزة حل پرسش‌های دینی و علمی خود رهسپار مدینه شدند. از آن رو که آن حضرت در سفر بود به ناچار سؤالات خود را نوشتند و به خانوادة امام کاظم(علیه السلام) تحویل دادند تا در سفر بعد، جواب آنها را دریافت کنند. اما با تعجب دیدند که حضرت فاطمة معصومه(سلام الله علیها) پاسخ پرسش‌های آنان را نوشت. هنگام مراجعت و در بین راه با امام کاظم(علیه السلام) ملاقات نمودند و ماجرا را به عرض ایشان رساندند. امام(علیه السلام) نوشته را مطالعه کردند و لبخند رضایت از درستی پاسخ‌ها بر لبان آن حضرت نقش بست و سه بار فرمودند: «فداها أبوها!»4
این روایت به خوبی مقام علمی این بانو را نشان می‎دهد.

4. زهد و پارسایی
زهد به معنای دل‌کندن از علاقه‌های دنیوی و بی‌رغبتی به هر چیزی است که آدمی را از خدای متعال باز می‌دارد و زاهد کسی است که مادیات را کمال مطلوب نمی‎انگارد و توجهش از آنها به حقایقی فراتر، اشتغال یافته، تنها به تکلیف می‌اندیشد و به رضای حق ایمان دارد. اعطای مقام شفاعت شیعیان به این بانوی بزرگ، عظمت و بلندمرتبگی ایشان را نشان می‎دهد. امام صادق(علیه السلام) فرمودند: «زنی از فرزندانم در قم وفات می‌کند نام او فاطمه دختر موسی بن جعفر(علیهما السلام) است که به سبب شفاعت او تمامی شیعیانم داخل بهشت می‌شوند.»
از جمله مناقب و شرافت‌های حضرت معصومه(سلام الله علیها) صدور زیارت‌نامة مخصوص برای آن حضرت از جانب امام رضا(علیه السلام) است. عبارات این زیارت‌نامه حکایت از مقام عظیم این بانوی بزرگوار دارد. عبارت «فإن لک عندالله شأناً مِن الشأن» در این زیارت‌نامه شاهد و گواهی بر تقوای وی است و این شأن و مرتبت عظیم نشان از ایمان و عمل صالح ایشان دارد. در عبارت دیگری در این زیارت‌نامه آمده است: «أتَقَرَّبُ إلی اللهِ بِحُبِّکُمْ و الْبَرائَة مَن أعْدائِکُم و التَسْلیمِ إلی الله راضیاً به غیر مُنکرٍ و لا مُستَکْبرٍ؛تقرب می‌جوییم به درگاه خداوند متعال به واسطة دوستی با شما و بیزاری از دشمنان شما و تسلیم شدن در برابر او امر الهی، در حالی که راضی به رضای الهی بدون انکار و استکبار هستم.»
همین بزرگی و پارسایی حضرت معصومه(سلام الله علیها) بودکه امام رضا(علیه السلام) فرمودند: «مَن زَارَ الْمَعصومة بقم کَمَنْ زَارَنى؛5 هر کس فاطمة معصومه در قم را زیارت کند مرا زیارت کرده است.»
امام جواد(علیه السلام) نیز فرمودند: «مَن زَارَ قَبر عَمَّتی بقُمٍ فَلَه الجَنَّة؛6 هر کس قبر عمّه‌ام را در قم زیارت کند بهشت بر او واجب می‌شود.»

پی‌نوشت ها:
1. محمد حسون و ام علی مشکور، اعلام النساء المؤمنات، بیروت، مؤسسه اهل بیت، 1432ق.
2. علامه امینی،‌ الغدیر، ج1، ‌ص197.
3. اربلی، کشف الغمة، ج2، ص282.
4. کریمه اهل بیت، ص 64 - 63
5. علامه مجلسی، بحارالانوار، ج102، ص265.
6. شیخ حرّ‌ عاملی، وسائل‎الشیعه، ج14، ص576.

منبع : نشریه شبستان اندیشه
........

رمان معاصر ايران، گذشته، حال و آينده

پایگاه داده های فرهنگی دینی

نشرنامه

دبیر خانه اجلاس دو سالانه بررسی ابعاد وجودی حضرت مهدی عج

کتابخانه معاونت پژوهشی و آموزشی سازمان تبلیغات اسلامی

لینک مدارس صدرا

لینک های مرتبط

نمايشگاه چشم اندازايران اسلامي ،درافق 1404درمجلس شوراي اسلامي