العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
یکشنبه 29 مهر 1397  |   9 صفر 1440

 

...
شماره : 1605 تعداد بازدید : 167


بمناسبت دهه نکوداشت و بهداشت مساجد(دهه آخر شعبان المعظّم)


محمد علي موظف رستمي
کارشناس ارشدمعاونت فرهنگی

یکی از نشانه های جامعه فرهنگی و فرهنگ مداری مردمان یک کشور، رعایت امر نظافت و بهداشت و چگونگی پذیرش و نهادینه شدن این مهم در تمامی سطوح و لایه های آن جامعه می باشد. جامعه مسلمان ایرانی، جامعه ای با فرهنگ و برخوردار از دو تمدن بزرگ اسلامی و ایرانی می باشد. در این راستا همواره دو مولفه و ظرفیت فرهنگی فوق (اسلامی و ایرانی) به طرق مختلف، نمود عینی و عملی در زندگی و رفتارهای اجتماعی و فرهنگی مردمان این سرزمین داشته است. اگر بخواهیم به میزان اهمیت و جایگاه امر زیبایی عینی و قلبی و نیز بهداشت روحی و روانی مورد تاکید قرار گرفته در این تمدن ها و فرهنگ های غالب بر  جامعه پی ببریم، کافی است در  فرهنگ و تمدن اسلامی به آموزه ها و تأکیدات فراوانی که نسبت به این امور شده و در قالب روایات و احادیث فراوان و متنوع بيان گرديده و نیز در تمدن ایرانی به آثار هنری و معماری و ... به جای مانده از گذشته های دور تا به حال که حاکی از رعایت نهایت زیبایی و بهداشت اجتماعی و فردی می باشد نیم نگاهی داشته باشیم كه در اين صورت در خواهیم یافت که این مسئله در فرهنگ ایرانی ریشه عمیقی داشته و با ورود اسلام به ایران بر میزان غنا و توجه به این امر مهم افزوده شده است.

موضوع بحث:
مردم مسلمان ایران بر اساس حدیث «النظافه من الایمان» در پاکیزگی مساجد اهتمام دارند و از یکدیگر سبقت می گیرند چراکه همواره خانه خدا را بر خانه خود مقدم می دانستند. در گذشته به علت نبود امکانات امروزی کار تنظيف مساجد از اواخر حتي ماه رجب انجام می شد تا مساجد برای ماه رمضان آماده شوند و این کار در بین خانواده ها نهادینه شده بود، اما با پیروزی انقلاب و تشکیل حکومت اسلامی، دولت نیز در این امر وارد شد و از سال 1373 با پیام رهبر معظم انقلاب سرآغاز طراحی دهه غبارروبی مساجد برای هماهنگی بین نگاه مردمی و دستگاههای دولتی این کار شکل رسمی به خود گرفت.
در سال 1373 و پس از پیام مقام معظم رهبری به ششمین اجلاس سراسری نماز، طرح پاکیزگی مساجد دنبال شد. رهبر معظم انقلاب در بخشی از این پیام می فرمایند: "... مساجد به شکل شایسته غبارروبی شود و خدمت به مسجد کاری مردمی و همگانی شمرده شود..." بر اساس این پیام، سازمان تبلیغات اسلامی، طرحی با عنوان«دهه بهداشت و غبارروبی مساجد» را آغاز کرد و در ادامه «ستاد عالی فصل نیایش» را ویژه ماههای رجب، شعبان و رمضان» تشکیل داد و در قالب کمیته هایی همه دستگاههای فرهنگی و دینی مربوط به حوزه مسجد را درگیر کرد.
اگر نظری توأم با دقت و تأمل به این پیام داشته باشیم  چند کلیدواژه مهم در آن نهفته است که اهم ان را میتوان به شرح ذیل برشمرد:
-کلمه « شایسته»: این نشان می دهد که مساجد نباید صرفا برای رفع تکلیف تمیز شوند بلکه به نحو احسن این کار باید دنبال شود.و با شایستگی، مطلوبیتی که در شأن مسجد است انجام پذیرد.
-کلمه«غبارروبی»: غبارروبی دو معنی ظاهری و باطنی دارد. در کنار غبار روبی فیزیکی و تنظیف و بهداشت ظاهری، زمینه سازی برای غبار روبی از روح و روان اهالی مسجد نیز باید صورت پذیرد و تهیای معنوی برای ورود به ماه ضیافت الله انجام گیرد.
-کلمه «خدمت»: خدمت به مسجد در قرآن كريم و روايات مورد تأکید واقع شده است و این گویای این است که خدمت به مسجد بالاترین خدمت هاست.
-کلمه« همگانی»: کار مردمی و همگانی شمرده شود؛ مقام معظم رهبری نفرمودند این کار دولتی شود و یا نهاد و سازمانی آن را اداره کند بلکه بر مردمی بودن آن تأکید داشته و با بیان کلمه« همگانی» که هم شامل مردم و هم نهادهای دولتی می شود بر این مسئله تأکید فرمودند.
درابتدای دهه 80 عنوان« دهه بهداشت و غبارروبی مساجد» به « دهه نکوداشت و بهداشت مساجد» تغییر نام داد و در چند سال اخیر هم «دهه تکریم و غبارروبی مساجد» نامگذاری شده است. اما عنوان« تکریم» که به معنی کرامت بخشیدن است یک کلمه عام است كه هم حوزه نرم افزاری و هم سخت افزاری و هم منابع انسانی را در برمی گیرد.
ماه رمضان نه تنها بهار قرآن که بهار مساجد نیز هست چرا که بیشتر فعالیتهای مساجد در این ماه صورت میگیرد و از آنجا که برخی از مساجد فعالیت مناسبتی دارند در حدود دو سوم مساجد در این ایام دارای امام جماعت و برنامه های مختلف می شوند.
جایگاه بهداشت و نظافت به ویژه در اماکن مقدسی چون مسجد در معارف اسلامی بسیار مورد تأکید واقع شده است. آیات و روایات بسیاری در توصیه بر بهداشت فردی و اجتماعی قبل از ورود به مسجد، حین ورود و داخل مسجد از پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع) به دست ما رسیده است. خداوند در آیه 125 سوره بقره می فرماید:«و ما از ابراهیم و اسماعیل پیمان گرفتیم که خانه مرا برای طواف کنندگان و اعتکاف کنندگان و نمازگزاران از هر پلیدی پاکیزه کند». از مضمون این آیه چنین می توان برداشت کرد که:
- اول اینکه خداوند به پیامبر خود فرمان می دهد و خانه مرا چگونه برای نمازگزاران آماده کن و نمی گوید به دیگران بگو و این مسئله نشان از اهمیت تطهیر مسجد دارد.
- دوم این که خداوند به حضرت ابراهیم(ع) که یک شخص سالمند و حضرت اسماعیل(ع) به عنوان فردی نوجوان فرمان می دهد و این گویای آن است که در تطهیر مسجد کوچک و بزرگ ندارد.
- سوم این که خداوند یک نگاه جمعی به این مسئله دارد و به هر دو این بزرگان اشاره می فرماید.
- چهارم این که یکی دیگر از نکات مورد برداشت از این آیه این است که در هر دوره ای پیامبر خدا بالاترین شخصیت معنوی آن دوره محسوب می شود که خداوند او را برای این کار خطاب قرار می دهد.
متون دینی ما مملو از تاکیدات فراوان بر رعایت احترام و بزرگداشت شعائر مذهبی است و ارج نهادن به مسجد و رعایت حقوق این پایگاه الهی در سرلوحه این قبیل موضوعات قرار دارد. خداوند در قرآن كريم بنی آدم را به هنگام مسجد رفتن به پاکیزگی و آراستگی برونی و درونی دعوت می کند و می فرماید « ای فرزندان آدم زینت خویش را به هنگام رفتن به مسجد با خود بردارید»1این زینت می تواند شامل پوشیدن لباسهای پاکیزه و مرتب، شانه زدن موها، عطر آگین ساختن خود و زینتهای جسمانی باشد و هم می تواند دربرگیرنده زینت های معنوی یعنی صفات و ملکات پسندیده و پاکی نیت و اخلاص باشد.
درحديثي قدسي در ارتباط با فضایل پاکیزه رفتن به مسجد آمده است:«خداوند یگانه می گوید که خانه های من بر روی زمین مساجد هستند پس خوشا به حال بنده ای که خانه اش را طهارت کند و آنگاه به زیارت من در خانه ام بیاید»2. در حدیثی دیگر از پیامبر(ص) درباره جاروب زدن مسجد آمده است که «کسی که در روز پنج شنبه و شب جمعه به نظافت مسجد بپردازد و به اندازه سرمه ای که در چشم کشیده می شود غبار از مسجد برگیرد خداوند او را می آمرزد».3این حدیث، حداقل بر جاروب کردن مسجد هفته ای یک بار تأکید کرده است و آن هم در شبهای جمعه که از صواب بیشتری برخوردار است.
همچنین اباعبدالله الحسین(ع) فرمودند:« وارد مسجد مشو، مگر با طهارت»4حرمت و کرامت فردی که در خانه خویش وضو بسازد و سپس به مسجد وارد شود تا حدی است که شخص مطهر به عنوان زائر خانه خدا یاد شده است. همچنین  امام محمد باقر (ع) در روایتی چنین می فرماید: «خداوند تعالی به پیامبر خویش وحی کرد که مسجد خویش را طاهر کن.»5

نتیجه:
- همانطور که مومنین، نظافت و پاکیزیگی را برای خانه خود می پسندند محیط مقدس مسجد را که عبادتگاه بندگان خالص خداست، می بایست پاک نگه دارند. فضیلت این عمل به قدری است که رسول اکرم(ص) فرموده اند« هرکس مسجدی را جاروب کند، خداوند برایش صواب آزاد کردن برده ای را می نویسد و هرکس از مسجد ذرات ریز و گرد و خاک را که در چشم می رود بیرون کند خداوند بزرگ و بلند مرتبه برایش دوبرابر از رحمتش را می نویسد.»6

- از آن جا که مسجد محل عبادت و نور الهی است و از آن جا که مومن به هنگام نیایش و راز و نیاز با خدا خانه دلش به نور معرفت الهی روشن می شود بهتراست که ظاهر خانه خدا را نیز در شبها با برافروختن چراغ روشن نگاه داریم و نگذاریم که مسجد حالتی خاموش و ظلمانی به خود بگیرد. روشن نگه داشتن چراغ مسجد به منزله پایداری کانون توجه مؤمنین در جامعه اسلامی است.
- مسجد خانه خداست. نباید اموری را که جنبه بی احترامی و هتک حرمت دارند در آن انجام داد.

پی نوشت ها:
1-قرآن كريم ، سوره ، آيه
2-وسائل الشيعه، ج 3، ص 482.
3- وسائل الشيعه، ج 3، ص 511.
4- آيين مسجد ج2 ص 125.
5-وسائل الشيعه، ج 1، ص 484.
6-امالى صدوق، ص 180.

منبع :
تازه های نشر