العربي | فارسي| English

صفحه نخست | اخبار | مقالات | گفتگو | آثارمعاونت | تماس باما | پست الكترونيكي

 
شنبه 1 مهر 1396  |   1 محرم 1439

 

...
شماره : 1106 تعداد بازدید : 2464


رمان معاصر ايران، گذشته، حال و آينده

دوشنبه پنجم دي ماه، سالن كنفرانس معاونت پژوهشي و آموزشي سازمان تبليغات اسلامي ميزبان نشست دوم از سلسله نشست‌هاي نقد و بررسي كتاب با عنوان كلي «رمان معاصر ايران، گذشته، حال و آينده» بود. جلسه اين هفته با حضور دكتر يعقوب توكلي و با موضوع ويژه «گونه‌شناسي زندگي نامه‌هاي مستند» برگزار گرديد.
در ابتداي اين جلسه، مهدي كاموس مجري و كارشناس اين سري از جلسات، با طرح ضرورت‌هاي توجه به زندگي‌نامه نويسي و تفاوت انواع آن، بحث را آغاز كرد. وي در اين قسمت، تأكيد كرد به يك اعتبار زندگي‌نامه نويسي داراي دو گونه مستند و داستاني است و بحث اين جلسه زندگي‌نامه مستند است.
كاموس در ادامه بيوگرافي مختصري از استاد مدعو دكتر يعقوب توكلي ارائه كرد. در اين بيوگرافي به نكات زير اشاره شده است:
دكتر يعقوب توكلي متولد شهر آمل در سال 1346 است. وي در نوجواني تحصيلات حوزوي خود را آغاز كرد و در سال‌هاي اخير در جلسات درس خارج برخي مراجع حضور داشته است. اخذ درجه كارشناسي در رشته علوم سياسي از دانشگاه تهران، كارشناسي ارشد از دانشگاه امام حسين(عليه‌السلام)، تحصيلات آكادميك نامبرده را تشكيل مي‌دهد.
عضويت در هيئت علمي فرهنگ ناموران، عضو هيئت علمي دانشگاه معارف اسلامي قم، مسئول شوراي برنامه‌ريزي كتاب تاريخ معاصر مدارس در وزارت آموزش و پرورش، برخي ديگر از سوابق علمي دكتر توكلي به حساب مي‌آيد.

از آثار مكتوب نامبرده مي‌‌توان به‌‌ آثار زير اشاره كرد:
1. اسلام‌گرايي در مصر
2. تدوين خاطرات علي امن
3. تدوين خاطرات تفضلي
4. هفت جلد فرهنگ جاودانه‌هاي تاريخ
5. دار بر دوش، زندگي شهيد اندرزگو
6. سبك‌شناسي تاريخ‌نگاري معاصر ايران
7. كنكاشي در تاريخ معاصر
8. اولين امير، زندگي‌نامه شهيد قرني
9. پيامد‌هاي حمله احتمالي آمريكا به ايران (زير چاپ)
10. بيداري اسلامي در مصر (زير چاپ)

دكتر توكلي در آغاز سخن با تأكيد بر اين نكته كه بحث راجع به گونه‌شناسي زندگي‌نامه‌هاي مستند، بحثي تازه و جديد است به تعريف از مفاهيمي مانند فلسفه تاريخ و علم تاريخ پرداخت.
وي در ادامه خاطر نشان كرد، متون عمده تاريخي در قالب مفهوم «علم تاريخ» قرار مي‌گيرند. «فلسفه علم زندگي‌نامه نويسي» به اين پرسش‌ها، پاسخ مي‌دهد كه چرا در يك زمان كتاب‌هاي زندگي‌نامه‌نويسي مربوط به ايران باستان نگهداشته مي‌شود و چرا دوره ديگري، كتاب هاي مربوط به صدر اسلام.
سپس دكتر توكلي، سه مدل زندگي‌نامه نويسي را مورد توجه قرار داد:
1. مدل تك‌نگاري
2. مدل تجميعي
3. مدل تلفيقي
در تعريف مدل تك نگاري، با نظر به زندگي يك فرد يا شخصيت، مطلبي جداگانه و مستقل نگاشته مي‌شود. گاهي تك‌نگاري‌ها از كتاب كمتر و در حد يك پاراگراف، به آن پرداخته مي‌شود. در مدل تجميعي، زندگي‌نامه‌هاي راجع به افراد مختلف عمدتاً بدون هيچ ارتباطي با هم، درج مي‌شود. در اين سبك كه در دايره‌المعارف‌ها بيشتر رخ مي‌دهد، مطالب هر فردي، ساخت مجزا و مستقلي دارد.
در مدل زندگي‌نامه نويسي تلفيقي مانند كتاب همه مردان شاه، يا كتاب همه مردان مصدق از افراد يك مجموعه و روابط ميان آن‌ها سخن گفته‌ مي‌شود.
تك‌نگاري‌ها از يك حيث يا نقلي‌اند مانند منتهي‌الامال نوشته شيخ عباسي قمي، امام علي نوشته عبدالفتاح عبدالمقصور يا مانند كتاب بازيگران عصر طلايي.
در تك‌نگاري‌ تحليلي مانند كبريت احمر مرحوم فاضل دربندي، حيات سياسي امام رضا(عليه‌السلام)، نقش عايشه در اسلام نوشته علامه عسگري و ... بر عنصر تحليل در كنار روايت تاريخي هم تأكيد شده است.

تك‌نگاري‌ها از لحاظ مؤلف به چند دسته عمده قابل تقسيم است:
1. دگر‌نوشت: اين كه فرد ديگري راجع به يك شخصيت، بنويسد. مانند كتاب معماي هويدا نوشته‌ي عباس ميلاني
2. خودنوشت: خود فرد راجع به خودش، دست به قلم شود. مانند گنجينه‌ِ‌ خواف كه نوشته‌هاي مرحوم مدرس را شامل مي‌شود. سياحت شرق نوشته مرحوم نجفي قوچاني، نمونه ديگري از خودنوشت در تك نگاري‌هاست.
3. جايگزين‌نوشت: در اين مدل كه احتمالاً توسط ذبيح‌ا... منصوري به ايران وارد شده است نوعي تجاري‌گري حاكم است. در اين سبك تك‌نگاري، مؤلف خود را به جاي فرد اصلي مي‌گذارد و از زبان او، زندگي‌نامه تدوين مي‌كند. مانند كتاب «منم تيمور جهانگشا» كه در حقيقت اثر ذبيح‌ا... منصوري است.
در بخش ديگري از اين نشست، دكتر توكلي به ذكر انواع زندگي‌نامه فرهنگنامه‌اي پرداخت. تدوين اين زندگي‌نامه‌ها بر اساس عواملي چون دين و مذهب، نوع علم، نوع مرگ، جغرافيا، برخي از عوامل دخيل در تدوين زندگي‌نامه‌هاي فرهنگنامه‌اي را تشكيل مي‌دهد.
در انتها بحث نيز، تقسيم زندگي‌نامه نويسي بر اساس نوع نگرش مؤلف، محور بحث قرار گرفت.
نگرش‌ها در يك تقسيم‌بندي كلي به سه دسته ترويجي، تنقيدي و تنزيهي، تقسيم مي‌شود.
در نگاهي ترويجي، هدف، الگوسازي از فرد مورد نظر است . در اين مدل، دو نوع جديد وجود دارد. يكي يادنامه‌نويسي است و ديگري جشن‌نامه‌نويسي.
در بحث نگرش‌هاي تنقيدي كه با هدف اصلي نقد به زندگي نامه‌نويسي پرداخته مي‌شود نمونه‌هايي مانند كتاب شريعتمداري در دادگاه تاريخ وجود دارد.
نگرش‌هاي تنزيهي، قسم سوم را شامل مي‌شود. در اين بخش، تنزيه چهره‌هاي قبيح هدف اصلي از زندگي‌نامه است. براي مثال در كتاب «معماي هويدا» اثر آقاي عباس ميلاني، تطهير و تنزيه چارچوب و شالوده اصلي كتاب را مي‌سازد.

منبع :
تازه های نشر